Themadossier

In 2024 kwam 12 procent van de immigranten voor asiel; in het migratiesaldo was dat 34 procent

In 2025 kwamen 308.357 mensen naar Nederland wonen en vertrokken er 214.821. Hier lees je wie er komen en waarom, welke regels gelden sinds het Europese migratiepact van 12 juni 2026, wat het kabinet afsprak en waar partijen het over oneens zijn.

Wie kwamen er in 2024 naar Nederland, en waarom?316.825 immigranten in 2024
  1. Gezin67.785 (21%)Partners en kinderen die zich bij iemand in Nederland voegen, en gezinnen die samen komen.
  2. Werk61.450 (19%)Arbeids- en kennismigranten, uit de EU en van daarbuiten.
  3. Nederlanders die terugkomen43.440 (14%)Mensen met de Nederlandse nationaliteit die na een tijd in het buitenland weer in Nederland gaan wonen. Het CBS geeft hun geen motief.
  4. Asiel38.825 (12%)Asielzoekers met een verblijfsvergunning of die langer dan een half jaar in de opvang zitten, en nareizigers: gezinsleden van statushouders. Asielzoekers die korter blijven, tellen hier niet mee.
  5. Overig en onbekend38.655 (12%)Vooral EU-burgers van wie het CBS niet kon afleiden waarvoor ze kwamen.
  6. Studie37.670 (12%)Studenten uit de EU en van daarbuiten. Volgens het CBS is dit cijfer voor 2024 nog te laag.
  7. Tijdelijke bescherming (Oekraïne)29.000 (9%)Mensen die vanaf 24 februari 2022 uit Oekraïne vluchtten. Zij volgen geen asielprocedure.

Het CBS telt iemand als immigrant als hij zich inschrijft bij een gemeente en verwacht minstens vier maanden te blijven. Een asielzoeker wordt pas ingeschreven als hij een verblijfsvergunning krijgt of langer dan een half jaar in de centrale opvang zit. Het aantal asielaanvragen bij de IND is daarom iets anders dan het motief asiel hier. Bij mensen van buiten de EU komt het motief uit hun vergunning; bij EU-burgers leidt het CBS het af uit wat ze na aankomst doen. Dit is onze eigen optelling van twee CBS-tabellen: immigranten van buiten de EU en EFTA, en immigranten met een EU- of EFTA-nationaliteit. Samen is dat 316.825. Het CBS telt voor 2024 in totaal 316.305 immigranten. Het verschil komt doordat het CBS in de motieftabellen afrondt op vijftallen en de tabellen iets verschillen. 2024 is het laatste jaar waarvoor het CBS alle motieven heeft; de motieven van EU-burgers in 2025 verschijnen in juni 2027. Bronnen: CBS StatLine 84809NED, Immigranten niet EU/EFTA; migratiemotief (stand 30 juni 2026); CBS StatLine 84808NED, Immigranten EU/EFTA; afgeleid migratiedoel (stand 30 juni 2026); CBS StatLine 83474NED, Bevolkingsontwikkeling; maand en jaar (definitie immigratie)

  • In 2025 kwamen 308.357 mensen naar Nederland en vertrokken er 214.821. Het verschil, het migratiesaldo, was 93.536. Dat is voor het eerst sinds 2020 minder dan 100.000.
  • In 2025 vroegen 24.073 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, een kwart minder dan in 2024. Daarnaast kwamen 16.496 gezinsleden van statushouders naar Nederland (nareizigers).
  • Op 9 november 2026 hadden 83.429 mensen recht op opvang door het COA. Op 1 oktober zaten de COA-locaties voor 102,1 procent vol. Ruim 18.000 bewoners hebben al een verblijfsvergunning, maar nog geen huis.
  • Sinds 12 juni 2026 gelden de regels van het Europese migratiepact. Een nieuwe asielvergunning is eerst drie jaar geldig. Er zijn twee soorten bescherming, en bij de lichtere soort gelden meer voorwaarden voor gezinshereniging.
  • Partijen zijn het vooral oneens over een asielstop, de Spreidingswet, gezinshereniging, internationale verdragen, arbeidsmigratie uit de EU en het strafbaar maken van illegaal verblijf.

Bijgewerkt op . We passen dit dossier aan als er iets verandert.

De cijfers

De belangrijkste cijfers, uit de bron zelf. Ze laten zien hoeveel en hoe het veranderde, niet waardoor.

Aandeel van asiel (met nareizigers) in het migratiesaldo. Gezin was 35 procent, arbeid 17 procent, tijdelijke bescherming 11 procent en studie 4 procent.
34%
2024. Het migratiesaldo is het aantal mensen dat kwam, min het aantal dat vertrok. Bron: Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026 (2026D54598), tabel 1
Aandeel van asiel in de immigratie over de afgelopen tien jaar
12%
De afgelopen tien jaar, volgens De Staat van Migratie 2026. Bron: De Staat van Migratie 2026, p. 8
Mensen die naar Nederland kwamen wonen (immigratie)
308.357
2025, definitief cijfer. Bron: CBS StatLine 83474NED, Bevolkingsontwikkeling; maand en jaar (stand 30 oktober 2026)
Mensen die uit Nederland vertrokken (emigratie, met administratieve correcties)
214.821
2025, definitief cijfer. Bron: CBS StatLine 83474NED, Bevolkingsontwikkeling; maand en jaar (stand 30 oktober 2026)
Migratiesaldo: immigratie min emigratie
93.536
2025. Bron: Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026
Eerste asielaanvragen bij de IND
24.073
2025 (2024: 32.175). Bronnen: IND, Asylum Trends September 2026, p. 5; De Staat van Migratie 2026, p. 79
Mensen met recht op opvang door het COA
83.429
9 november 2026. Bron: COA, Capaciteit en bezetting
Eerste asielaanvragen die werden ingewilligd (Nederlandse manier van tellen; Europese manier: 48%)
34%
2025 (2024: 54%). Bron: De Staat van Migratie 2026, p. 74 en 88
Eerste asielaanvragen per 1.000 inwoners in Nederland. Het gemiddelde in de EU was 1,5
1,3
2025. Bron: De Staat van Migratie 2026, p. 70–71
Inwoners van Nederland in 2050 volgens de prognose van het CBS. Zeer waarschijnlijk tussen 17,8 en 21,5 miljoen
19,6 miljoen
prognose van december 2025. Bron: CBS StatLine 86244NED, Prognose bevolking; kerncijfers 2025-2070
Immigratie en emigratie per jaar (personen)
0250.000500.0002001200520092013201720212025Immigratie, 2000: 132.850Immigratie, 2001: 133.404Immigratie, 2002: 121.250Immigratie, 2003: 104.514Immigratie, 2004: 94.019Immigratie, 2005: 92.297Immigratie, 2006: 101.150Immigratie, 2007: 116.819Immigratie, 2008: 143.516Immigratie, 2009: 146.378Immigratie, 2010: 154.432Immigratie, 2011: 162.962Immigratie, 2012: 158.374Immigratie, 2013: 164.772Immigratie, 2014: 182.949Immigratie, 2015: 204.615Immigratie, 2016: 230.739Immigratie, 2017: 234.957Immigratie, 2018: 243.737Immigratie, 2019: 269.064Immigratie, 2020: 220.853Immigratie, 2021: 252.528Immigratie, 2022: 403.108Immigratie, 2023: 335.668Immigratie, 2024: 316.305Immigratie, 2025: 308.357Emigratie, 2000: 78.977Emigratie, 2001: 82.566Emigratie, 2002: 96.918Emigratie, 2003: 104.831Emigratie, 2004: 110.235Emigratie, 2005: 119.725Emigratie, 2006: 132.470Emigratie, 2007: 122.576Emigratie, 2008: 117.779Emigratie, 2009: 111.897Emigratie, 2010: 121.351Emigratie, 2011: 133.194Emigratie, 2012: 144.491Emigratie, 2013: 145.669Emigratie, 2014: 147.862Emigratie, 2015: 149.509Emigratie, 2016: 151.545Emigratie, 2017: 154.292Emigratie, 2018: 157.366Emigratie, 2019: 161.029Emigratie, 2020: 152.494Emigratie, 2021: 145.330Emigratie, 2022: 179.310Emigratie, 2023: 198.302Emigratie, 2024: 208.537Emigratie, 2025: 214.821308.357214.821

Immigratie: mensen die zich vanuit het buitenland inschrijven bij een gemeente en verwachten minstens vier maanden te blijven. Emigratie: vertrek naar het buitenland, met de administratieve correcties die het CBS erbij telt. Het verschil tussen de twee lijnen is het migratiesaldo. Van 2003 tot en met 2007 vertrokken er meer mensen dan er kwamen. De piek in 2022 hangt samen met de komst van mensen uit Oekraïne. Vanaf 2010 telt het CBS iets anders dan daarvoor (een kleine trendbreuk).

Bronnen: CBS StatLine 83474NED, Bevolkingsontwikkeling; maand en jaar; Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeImmigratieEmigratie
2000132.85078.977
2001133.40482.566
2002121.25096.918
2003104.514104.831
200494.019110.235
200592.297119.725
2006101.150132.470
2007116.819122.576
2008143.516117.779
2009146.378111.897
2010154.432121.351
2011162.962133.194
2012158.374144.491
2013164.772145.669
2014182.949147.862
2015204.615149.509
2016230.739151.545
2017234.957154.292
2018243.737157.366
2019269.064161.029
2020220.853152.494
2021252.528145.330
2022403.108179.310
2023335.668198.302
2024316.305208.537
2025308.357214.821
Immigratie naar motief per jaar (personen)
0250.000500.0002010: Werk 25.460, Gezin 37.700, Studie 17.660, Asiel (met nareis) 7.910, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 21.195, Nederlanders 44.360; totaal 154.2852011: Werk 28.600, Gezin 39.195, Studie 19.580, Asiel (met nareis) 6.795, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 23.925, Nederlanders 45.265; totaal 163.3602012: Werk 28.120, Gezin 36.490, Studie 20.925, Asiel (met nareis) 5.975, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 23.975, Nederlanders 43.305; totaal 158.79020122013: Werk 30.370, Gezin 38.410, Studie 18.720, Asiel (met nareis) 9.715, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 24.780, Nederlanders 43.045; totaal 165.0402014: Werk 37.670, Gezin 41.110, Studie 18.030, Asiel (met nareis) 17.285, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 24.890, Nederlanders 44.265; totaal 183.2502015: Werk 39.125, Gezin 41.605, Studie 20.995, Asiel (met nareis) 32.335, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 24.810, Nederlanders 45.735; totaal 204.60520152016: Werk 42.730, Gezin 46.185, Studie 23.365, Asiel (met nareis) 42.900, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 26.265, Nederlanders 49.115; totaal 230.5602017: Werk 50.645, Gezin 51.650, Studie 29.195, Asiel (met nareis) 24.445, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 27.215, Nederlanders 51.655; totaal 234.8052018: Werk 57.525, Gezin 56.650, Studie 35.145, Asiel (met nareis) 13.020, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 28.110, Nederlanders 53.335; totaal 243.78520182019: Werk 64.360, Gezin 63.240, Studie 39.690, Asiel (met nareis) 15.805, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 32.075, Nederlanders 54.455; totaal 269.6252020: Werk 48.130, Gezin 51.055, Studie 32.225, Asiel (met nareis) 12.615, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 26.615, Nederlanders 50.735; totaal 221.3752021: Werk 58.565, Gezin 57.275, Studie 44.820, Asiel (met nareis) 21.715, Tijdelijke bescherming geen cijfer, Overig en onbekend 25.685, Nederlanders 45.005; totaal 253.06520212022: Werk 76.695, Gezin 70.615, Studie 44.720, Asiel (met nareis) 27.765, Tijdelijke bescherming 108.575, Overig en onbekend 30.890, Nederlanders 44.315; totaal 403.5752023: Werk 70.055, Gezin 71.690, Studie 45.495, Asiel (met nareis) 33.610, Tijdelijke bescherming 37.360, Overig en onbekend 33.040, Nederlanders 44.910; totaal 336.1602024: Werk 61.450, Gezin 67.785, Studie 37.670, Asiel (met nareis) 38.825, Tijdelijke bescherming 29.000, Overig en onbekend 38.655, Nederlanders 43.440; totaal 316.8252024

Immigranten in het jaar dat ze kwamen, naar het motief dat het CBS hun geeft. Bij mensen van buiten de EU en EFTA komt het motief uit de vergunning van de IND, bij EU-burgers leidt het CBS het af uit wat ze na aankomst doen. Nederlanders krijgen geen motief. Asiel is inclusief nareizigers; tijdelijke bescherming (Oekraïne) bestaat sinds 2022. Eigen optelling van twee CBS-tabellen (immigranten van buiten de EU en EFTA, en immigranten met een EU- of EFTA-nationaliteit). Het CBS rondt af op vijftallen; daardoor wijkt het totaal enkele honderden af van de totale immigratie. Studie in 2024 is volgens het CBS nog te laag.

Bronnen: CBS StatLine 84809NED, Immigranten niet EU/EFTA; migratiemotief; CBS StatLine 84808NED, Immigranten EU/EFTA; afgeleid migratiedoel, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeWerkGezinStudieAsiel (met nareis)Tijdelijke beschermingOverig en onbekendNederlandersTotaal
201025.46037.70017.6607.910–21.19544.360154.285
201128.60039.19519.5806.795–23.92545.265163.360
201228.12036.49020.9255.975–23.97543.305158.790
201330.37038.41018.7209.715–24.78043.045165.040
201437.67041.11018.03017.285–24.89044.265183.250
201539.12541.60520.99532.335–24.81045.735204.605
201642.73046.18523.36542.900–26.26549.115230.560
201750.64551.65029.19524.445–27.21551.655234.805
201857.52556.65035.14513.020–28.11053.335243.785
201964.36063.24039.69015.805–32.07554.455269.625
202048.13051.05532.22512.615–26.61550.735221.375
202158.56557.27544.82021.715–25.68545.005253.065
202276.69570.61544.72027.765108.57530.89044.315403.575
202370.05571.69045.49533.61037.36033.04044.910336.160
202461.45067.78537.67038.82529.00038.65543.440316.825
Asielaanvragen en nareizigers per jaar (personen)
050.000100.0002013: Eerste asielaanvragen 9.840, Volgende asielaanvragen 3.255, Nareizigers 3.630; totaal 16.72520132014: Eerste asielaanvragen 21.810, Volgende asielaanvragen 2.725, Nareizigers 5.355; totaal 29.8902015: Eerste asielaanvragen 43.095, Volgende asielaanvragen 1.940, Nareizigers 13.845; totaal 58.88020152016: Eerste asielaanvragen 19.370, Volgende asielaanvragen 1.655, Nareizigers 11.815; totaal 32.8402017: Eerste asielaanvragen 16.145, Volgende asielaanvragen 2.120, Nareizigers 14.490; totaal 32.75520172018: Eerste asielaanvragen 20.510, Volgende asielaanvragen 3.565, Nareizigers 6.465; totaal 30.5402019: Eerste asielaanvragen 22.540, Volgende asielaanvragen 2.725, Nareizigers 4.180; totaal 29.44520192020: Eerste asielaanvragen 13.720, Volgende asielaanvragen 1.595, Nareizigers 3.865; totaal 19.1802021: Eerste asielaanvragen 24.740, Volgende asielaanvragen 1.815, Nareizigers 10.120; totaal 36.67520212022: Eerste asielaanvragen 35.535, Volgende asielaanvragen 1.530, Nareizigers 10.925; totaal 47.9902023: Eerste asielaanvragen 38.375, Volgende asielaanvragen 1.390, Nareizigers 10.125; totaal 49.89020232024: Eerste asielaanvragen 32.175, Volgende asielaanvragen 1.585, Nareizigers 11.880; totaal 45.6402025: Eerste asielaanvragen 24.075, Volgende asielaanvragen 1.765, Nareizigers 16.495; totaal 42.3352025

Asielzoekers die formeel zijn geïdentificeerd en geregistreerd, met hun eerste of een volgende aanvraag. Nareizigers zijn gezinsleden van iemand met een asielvergunning die naar Nederland zijn gereisd en bij binnenkomst direct een vergunning kregen. Eerste aanvragen vanaf 2016 inclusief herplaatsing (relocatie). De IND en het kabinet noemen deze drie samen de ‘asielinstroom’. De gegevens komen van de IND; het CBS publiceert ze afgerond op vijftallen. Daardoor wijken ze iets af van de IND-cijfers (2025: 24.073 eerste aanvragen, 1.766 volgende en 16.496 nareizigers).

Bronnen: CBS StatLine 83102NED, Asielverzoeken en nareizigers; nationaliteit, geslacht en leeftijd; De Staat van Migratie 2026, p. 79, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeEerste asielaanvragenVolgende asielaanvragenNareizigersTotaal
20139.8403.2553.63016.725
201421.8102.7255.35529.890
201543.0951.94013.84558.880
201619.3701.65511.81532.840
201716.1452.12014.49032.755
201820.5103.5656.46530.540
201922.5402.7254.18029.445
202013.7201.5953.86519.180
202124.7401.81510.12036.675
202235.5351.53010.92547.990
202338.3751.39010.12549.890
202432.1751.58511.88045.640
202524.0751.76516.49542.335
Eerste asielaanvragen per 1.000 inwoners in de EU, 2025 (aanvragen per 1.000 inwoners)
Griekenland5,3Cyprus2,9Spanje2,9Luxemburg2,6Ierland2,4België2,3Italië2,2Slovenië1,9Frankrijk1,7EU-27 (gemiddeld)1,5Oostenrijk1,4Duitsland1,4Nederland1,3

Mensen van buiten de EU die in 2025 voor het eerst asiel aanvroegen in een EU-land, gedeeld door het aantal inwoners van dat land op 1 januari 2025, maal 1.000. De twaalf landen met de meeste aanvragen per inwoner, en het gemiddelde van de EU. Eigen berekening met de aantallen en bevolkingscijfers van Eurostat (stand 3 september 2026 en 13 november 2026). Nederland staat daarin op de twaalfde plaats. De Staat van Migratie noemt de elfde plaats, omdat die rekende met oudere Eurostat-cijfers van 17 maart 2026, toen het cijfer van Polen nog ontbrak. In aantallen staat Nederland op de zevende plaats (24.115 eerste aanvragen).

Bronnen: Eurostat, migr_asyappctza: Asylum applicants by type, citizenship, age and sex - annual aggregated data; De Staat van Migratie 2026, p. 70–71, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
Eerste asielaanvragen per 1.000 inwoners
Griekenland5,3
Cyprus2,9
Spanje2,9
Luxemburg2,6
Ierland2,4
België2,3
Italië2,2
Slovenië1,9
Frankrijk1,7
EU-27 (gemiddeld)1,5
Oostenrijk1,4
Duitsland1,4
Nederland1,3
Bewoners van de opvang van het COA per jaar (bewoners)
050.000100.0002021: Bewoners (met alleenstaande minderjarigen) 36.080; totaal 36.08020212022: Bewoners (met alleenstaande minderjarigen) 51.599; totaal 51.59920222023: Bewoners (met alleenstaande minderjarigen) 62.734; totaal 62.73420232024: Bewoners (met alleenstaande minderjarigen) 72.384; totaal 72.38420242025: Bewoners (met alleenstaande minderjarigen) 79.063; totaal 79.06320252026: Bewoners (met alleenstaande minderjarigen) 83.148; totaal 83.1482026

Alle bewoners van de opvang van het COA, ook alleenstaande minderjarige asielzoekers en statushouders die nog op een woning wachten. Het COA zegt niet op welke dag van het jaar het telt. Bij 2026 staat ‘aantal bewoners op 1 augustus’, maar het getal past bij de stand in oktober 2026. Cijfers van vóór 2021 staan niet op de site van het COA.

Bron: COA, Personen in de opvang van het COA, grafiek 1.7, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeBewoners (met alleenstaande minderjarigen)Totaal
202136.08036.080
202251.59951.599
202362.73462.734
202472.38472.384
202579.06379.063
202683.14883.148
Bewoners van de opvang per maand: asielzoekers en statushouders (bewoners)
050.000100.000nov 2025: Asielzoekers 58.969, Statushouders 18.950; totaal 77.919nov 2025dec 2025: Asielzoekers 60.095, Statushouders 18.967; totaal 79.062jan 2026: Asielzoekers 61.467, Statushouders 18.373; totaal 79.840feb 2026: Asielzoekers 62.133, Statushouders 18.985; totaal 81.118mrt 2026: Asielzoekers 62.685, Statushouders 19.056; totaal 81.741mrt 2026apr 2026: Asielzoekers 62.739, Statushouders 19.316; totaal 82.055mei 2026: Asielzoekers 63.491, Statushouders 18.964; totaal 82.455jun 2026: Asielzoekers 64.436, Statushouders 18.971; totaal 83.407jul 2026: Asielzoekers 64.560, Statushouders 18.861; totaal 83.421jul 2026aug 2026: Asielzoekers 64.491, Statushouders 18.609; totaal 83.100sep 2026: Asielzoekers 64.385, Statushouders 18.471; totaal 82.856okt 2026: Asielzoekers 64.881, Statushouders 18.266; totaal 83.147nov 2026: Asielzoekers 65.213, Statushouders 18.164; totaal 83.377nov 2026

Bewoners van de COA-opvang op de eerste werkdag van de maand. Statushouders hebben een verblijfsvergunning en wachten op een woning in een gemeente. De totalen en het aantal asielzoekers lazen we af uit de grafiek van het COA. Het aantal statushouders is onze eigen berekening: totaal min asielzoekers. Volgens de minister waren er op 14 september 2026 ongeveer 18.360 statushouders in de opvang.

Bronnen: COA, Personen in de opvang van het COA, grafiek 1.5; Antwoord van de minister van Asiel en Migratie op vragen van het lid Westerveld over Ter Apel, 2 oktober 2026, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeAsielzoekersStatushoudersTotaal
nov 202558.96918.95077.919
dec 202560.09518.96779.062
jan 202661.46718.37379.840
feb 202662.13318.98581.118
mrt 202662.68519.05681.741
apr 202662.73919.31682.055
mei 202663.49118.96482.455
jun 202664.43618.97183.407
jul 202664.56018.86183.421
aug 202664.49118.60983.100
sep 202664.38518.47182.856
okt 202664.88118.26683.147
nov 202665.21318.16483.377
Uitgaven aan migratie in de rijksbegroting (miljoen euro)
05.00010.0002021202320252027Totaal migratie (artikel 37), 2020: 1.455,8Totaal migratie (artikel 37), 2021: 1.442,6Totaal migratie (artikel 37), 2022: 3.328,7Totaal migratie (artikel 37), 2023: 7.170,3Totaal migratie (artikel 37), 2024: 8.165Totaal migratie (artikel 37), 2025: 7.553,8Totaal migratie (artikel 37), 2026: 8.443,7Totaal migratie (artikel 37), 2027: 8.191,5Bijdrage aan het COA, 2020: 758,8Bijdrage aan het COA, 2021: 744,2Bijdrage aan het COA, 2022: 1.577Bijdrage aan het COA, 2023: 2.549,4Bijdrage aan het COA, 2024: 3.932,2Bijdrage aan het COA, 2025: 3.593,3Bijdrage aan het COA, 2026: 4.061,7Bijdrage aan het COA, 2027: 3.741Bijdrage aan de IND, 2020: 507,2Bijdrage aan de IND, 2021: 492,4Bijdrage aan de IND, 2022: 527,7Bijdrage aan de IND, 2023: 774,1Bijdrage aan de IND, 2024: 805,2Bijdrage aan de IND, 2025: 1.017,3Bijdrage aan de IND, 2026: 1.187,7Bijdrage aan de IND, 2027: 9718.191,53.741971

Uitgaven op het begrotingsartikel ‘Migratie’ (artikel 37): tot en met 2024 in de begroting van Justitie en Veiligheid, vanaf 2025 in de eigen begroting Asiel en Migratie. 2020 tot en met 2025 zijn uitgaven die echt zijn gedaan; 2026 en 2027 zijn ramingen uit de begroting 2027. Omgerekend van duizenden naar miljoenen euro's en afgerond op één decimaal. In het totaal zit ook de opvang van mensen uit Oekraïne (in 2025 ongeveer € 2,2 miljard). De indeling van het artikel veranderde in 2025, dus de jaren zijn niet helemaal gelijk opgebouwd.

Bronnen: Jaarverslag Justitie en Veiligheid 2024, tabel 32, artikel 37; Jaarverslag Asiel en Migratie 2025, tabel 5; Begroting Asiel en Migratie 2027, Kamerstuk 37020 XX, nr. 2, tabel 5, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeTotaal migratie (artikel 37)Bijdrage aan het COABijdrage aan de IND
20201.455,8758,8507,2
20211.442,6744,2492,4
20223.328,71.577527,7
20237.170,32.549,4774,1
20248.1653.932,2805,2
20257.553,83.593,31.017,3
20268.443,74.061,71.187,7
20278.191,53.741971
Vertrek van mensen zonder verblijfsrecht, begeleid door de Dienst Terugkeer en Vertrek (personen)
010.00020.0002020: Zelfstandig vertrokken 2.630, Gedwongen vertrokken 1.650, Vertrokken zonder toezicht 6.880; totaal 11.16020202021: Zelfstandig vertrokken 2.100, Gedwongen vertrokken 1.630, Vertrokken zonder toezicht 5.600; totaal 9.33020212022: Zelfstandig vertrokken 2.450, Gedwongen vertrokken 1.850, Vertrokken zonder toezicht 4.310; totaal 8.61020222023: Zelfstandig vertrokken 3.380, Gedwongen vertrokken 2.360, Vertrokken zonder toezicht 4.950; totaal 10.69020232024: Zelfstandig vertrokken 3.240, Gedwongen vertrokken 2.750, Vertrokken zonder toezicht 5.740; totaal 11.73020242025: Zelfstandig vertrokken 4.640, Gedwongen vertrokken 2.720, Vertrokken zonder toezicht 5.440; totaal 12.8002025

Mensen die uit de zaken van de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) vertrokken, afgerond op tientallen. ‘Zelfstandig’ en ‘gedwongen’ zijn aantoonbaar vertrokken. ‘Zonder toezicht’ betekent vertrokken met onbekende bestemming: dan is niet vast te stellen of iemand Nederland heeft verlaten. Van 1 januari tot en met 31 oktober 2026 vertrokken 3.940 mensen zelfstandig, 2.090 gedwongen en 5.180 zonder toezicht. Cijfers van vóór 2020 staan niet op de site van DTenV.

Bron: Dienst Terugkeer en Vertrek, Instroom- en vertrekcijfers, geraadpleegd op 14 november 2026.

De cijfers als tabel
PeriodeZelfstandig vertrokkenGedwongen vertrokkenVertrokken zonder toezichtTotaal
20202.6301.6506.88011.160
20212.1001.6305.6009.330
20222.4501.8504.3108.610
20233.3802.3604.95010.690
20243.2402.7505.74011.730
20254.6402.7205.44012.800

Wie komen er, en waarom?

Migratie is meer dan asiel. Per soort: wat het is, om hoeveel mensen het gaat, welke regels gelden en wie die regels maakt.

Asiel

Mensen die bescherming vragen omdat ze in hun eigen land gevaar lopen. De IND beslist of ze mogen blijven.

In 2025: 24.073 eerste asielaanvragen, 1.766 volgende aanvragen en 16.496 nareizigers (IND).

  • Sinds 12 juni 2026 beslist de IND in de gewone procedure binnen 6 maanden, in de versnelde procedure binnen 3 maanden.
  • Er zijn twee soorten bescherming: vluchteling en subsidiair beschermd. Een nieuwe vergunning is eerst drie jaar geldig en kan met drie jaar worden verlengd.
  • Een vergunning voor onbepaalde tijd kun je sinds 12 juni 2026 niet meer aanvragen. Wie er al een had, houdt die.
  • Subsidiair beschermden kunnen hun gezin pas laten overkomen na twee jaar, met genoeg inkomen en een woning.
  • Asielzoekers mogen na zes maanden werken als de werkgever een vergunning heeft. Kansarme asielzoekers mogen niet werken.

Nederland en Europa samen

Bronnen: IND, Nieuwe wetten en regels asiel en nareis (bijgewerkt 31 juli 2026); Wet invoering tweestatusstelsel, Stb. 2026, 105, artikel 29a; Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026, Stb. 2026, 127; Kamerbrief over asielzoekers en werk, minister van SZW, 6 november 2026; IND Asylum Trends September 2026

Werken uit een ander EU-land

Mensen uit een ander EU-land die hier komen werken. Zij hebben geen vergunning nodig.

In 2024 kwamen 40.965 EU-burgers voor werk (CBS). Eind 2024 werkten 735.690 mensen die in een ander EU-land zijn geboren in Nederland.

  • Werknemers uit de EU mogen vrij in Nederland werken. Dat staat in artikel 45 van het EU-werkingsverdrag.
  • Vanaf 1 januari 2027 moeten uitzendbureaus een toelating hebben om arbeidskrachten uit te lenen (Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten).
  • Vanaf 1 april 2027 krijgen uitleners een zorgplicht bij de inschrijving van hun werknemers in de gemeente.
  • Het kabinet wil een uitzendverbod in de vleessector vanaf 1 maart 2028.

Nederland en Europa samen

Bronnen: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 45; CBS StatLine 84808NED, Immigranten EU/EFTA; afgeleid migratiedoel; De Staat van Migratie 2026, p. 60; Besluit van 24 juni 2026, Stb. 2026, 159; Kamerbrief Voortgang versterking positie arbeidsmigranten, 6 november 2026

Werken van buiten de EU, onder wie kennismigranten

Mensen van buiten de EU die hier komen werken. Zij hebben een vergunning nodig. Kennismigranten zijn hoogopgeleiden die een bepaald salaris verdienen.

In 2025 kwamen 18.715 arbeidsmigranten van buiten de EU en EFTA, van wie 13.905 kennismigranten (CBS). In 2022 waren dat er nog 26.180.

  • Elk EU-land bepaalt zelf hoeveel mensen van buiten de EU het toelaat om te werken (artikel 79 van het EU-werkingsverdrag).
  • Het kabinet kondigde voor dit najaar een strengere kennismigrantenregeling aan. Die brief stond op 14 november 2026 nog niet bij de Kamer.
  • Het coalitieakkoord wil een proef van drie jaar met vakkrachten van buiten de EU, met een salariseis en een huisvestingseis.
  • De Tweede Kamer bespreekt op 18 januari 2027 een wet die een Europese richtlijn over één vergunning voor wonen en werken invoert.

Nederland en Europa samen

Bronnen: Verdrag betreffende de werking van de EU, artikel 79, lid 5 (kopie op legislation.gov.uk); Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026; Kamerbrief Voortgang versterking positie arbeidsmigranten, 6 november 2026; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 38; Tweede Kamer, open data: plenaire behandeling wetsvoorstel 36958 op 18 januari 2027

Studie

Studenten die voor een opleiding naar Nederland komen. Studenten uit de EU hebben geen vergunning nodig, studenten van daarbuiten wel.

In studiejaar 2025-2026 studeerden 131.190 internationale studenten in het hbo of wo, van wie 95.310 uit de Europese Economische Ruimte (DUO, in de Staat van Migratie).

  • Het wetsvoorstel Wet internationalisering in balans ligt nog bij de Tweede Kamer. Het geeft opleidingen een numerus fixus voor studenten van buiten de EER en een noodfixus bij onverwacht veel aanmeldingen.
  • De minister van Onderwijs schrapt de toets voor nieuwe anderstalige opleidingen. Het bestaande Engelstalige aanbod blijft.
  • In juli 2026 maakte de minister afspraken met hogescholen en universiteiten.

Nederland en Europa samen

Bronnen: De Staat van Migratie 2026, p. 63; Kamerbrief Voortzetting wetsvoorstel Wet internationalisering in balans, Kamerstuk 36555, nr. 13

Gezin

Mensen die naar Nederland komen om bij hun partner, ouder of kind te wonen. Gezinsleden van statushouders die via de nareisregeling komen, telt het CBS bij asiel.

In 2024 kwamen 67.785 gezinsmigranten (eigen optelling van CBS-cijfers). Van buiten de EU en EFTA kwamen er in 2025 42.760.

  • Gezinsleden van statushouders die niet via nareis komen, vragen een gewone verblijfsvergunning voor gezinshereniging aan.
  • Voor asiel en migratie is volgens het kabinet artikel 8 van het EVRM belangrijk: het recht op privé- en gezinsleven.
  • De minister zegde de Kamer in het eerste kwartaal van 2027 een overzicht toe van de voorwaarden voor gezinshereniging, en van wat Nederland en de EU daaraan kunnen veranderen.

Nederland en Europa samen

Bronnen: CBS StatLine 84809NED, definitie ‘Asiel: nareis’; Kamerbrief over het Clingendael-rapport ‘Grenzen verleggen’ en verdragen, Kamerstuk 19637/32317, nr. 3560; Verslag commissiedebat Regulier verblijf, 8 oktober 2026 (ongecorrigeerd)

Mensen uit Oekraïne

Mensen die na 24 februari 2022 uit Oekraïne vluchtten. Ze krijgen tijdelijke bescherming van de EU en hoeven geen asielprocedure te volgen.

Eind september 2026 hadden 142.380 mensen met de Oekraïense nationaliteit tijdelijke bescherming in Nederland (Eurostat).

  • De tijdelijke bescherming geldt in de hele EU. De EU-landen verlengden haar tot 4 maart 2028.
  • Het coalitieakkoord wil vanaf 2027 een eigen tijdelijke verblijfsstatus voor hen.
  • Gemeenten vangen hen op. In de begroting 2027 staat daarvoor ongeveer € 2,5 miljard.

Nederland en Europa samen

Bronnen: CBS StatLine 84809NED, beschrijving tijdelijke bescherming; Eurostat, migr_asytpsm: Beneficiaries of temporary protection at the end of the month; Raad van de EU, persbericht 15 juli 2026; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 40; Begroting Asiel en Migratie 2027, tabel 5, artikelonderdeel 37.7

Nederlanders die terugkomen of vertrekken

Mensen met de Nederlandse nationaliteit die na een tijd in het buitenland weer in Nederland gaan wonen, of die vertrekken.

In 2025 kwamen 42.497 Nederlanders naar Nederland en vertrokken er 61.318. Het saldo was −18.821 (CBS).

  • Het CBS geeft Nederlanders geen migratiemotief. Ze tellen mee in de immigratie als ze zich voor minstens vier maanden inschrijven bij een gemeente.
  • De laatste jaren vertrekken er meer Nederlanders dan er terugkomen, behalve tijdens de coronaperiode. Dat maakt het totale migratiesaldo kleiner.

Nederland beslist

Bronnen: CBS StatLine 85848NED, Immi- en emigratie; nationaliteit, leeftijd en geslacht; Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026

Hoe werkt asiel aanvragen sinds 12 juni 2026?

Op 12 juni 2026 gingen de regels van het Europese migratiepact gelden. Tegelijk voerde Nederland eigen regels in, zoals het tweestatusstelsel. Dit zijn de stappen voor iemand die nu asiel aanvraagt. Voor aanvragen van vóór 12 juni 2026 krijgt de IND drie jaar om te beslissen. Op 1 oktober 2026 lagen er nog ruim 140.000 van die oude aanvragen.

  1. Aanmelden en screening

    Wie asiel wil aanvragen, meldt zich in Ter Apel. Op Schiphol doet de Koninklijke Marechaussee de screening. De IND stelt vast wie iemand is, controleert gezondheid en veiligheid, en kijkt of iemand kwetsbaar is.

    Hoe lang: Wettelijk hooguit drie dagen. De IND wil het in één dag doen.

    Wat er veranderde: Sinds 12 juni 2026 doet de IND de screening zelf, volgens de Europese screeningsverordening.

    Bron: IND, Wat betekent screening binnen het Europese asiel- en migratiepact?

  2. Uitleg over de procedure

    Asielzoekers krijgen uitleg over hun rechten en de procedure (juridische counseling). Volgens het coalitieakkoord krijgen kansarme aanvragers pas een advocaat als hun aanvraag is afgewezen.

    Wat er veranderde: De juridische counseling bestaat sinds 12 juni 2026.

    Bronnen: IND, Het Europees asiel- en migratiepact en wat dat voor de IND betekent; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 37

  3. De IND onderzoekt de aanvraag

    De IND kiest een van drie procedures: de gewone, de versnelde (bijvoorbeeld als iemand uit een veilig land komt) of de procedure waarin wordt bekeken of een ander EU-land de aanvraag moet behandelen. Daarna volgt het gehoor, waarin de asielzoeker zijn verhaal vertelt.

    Hoe lang: Gewone procedure binnen 6 maanden, versnelde procedure binnen 3 maanden.

    Wat er veranderde: Het oude ‘sporenbeleid’ is vervangen. Het aanmeldgehoor en de brief met het voornemen tot afwijzen, waarop de asielzoeker kon reageren, zijn geschrapt.

    Bronnen: IND, Nieuwe wetten en regels asiel en nareis; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026; IND, Vijf vragen over overgangsrecht na de invoering van de nieuwe asielprocedure

  4. De beslissing: twee soorten bescherming

    Mag iemand blijven, dan krijgt hij een vluchtelingenstatus of subsidiaire bescherming. Een vluchteling wordt vervolgd. Subsidiaire bescherming is voor iemand die om een andere reden ernstig gevaar loopt, bijvoorbeeld door oorlog. In 2025 werd 34 procent van de eerste aanvragen ingewilligd.

    Hoe lang: De vergunning is eerst drie jaar geldig en kan met drie jaar worden verlengd.

    Wat er veranderde: Sinds 12 juni 2026 is er weer een verschil tussen de twee soorten bescherming (tweestatusstelsel). Een vergunning voor onbepaalde tijd is er niet meer. Volgens de IND eist de Europese Kwalificatieverordening dat een status wordt ingetrokken zodra het land van herkomst weer veilig genoeg is.

    Bronnen: IND, Vijf vragen over overgangsrecht; Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026, Stb. 2026, 127; De Staat van Migratie 2026, p. 88

  5. Beroep bij de rechter

    Is de asielzoeker het niet eens met de beslissing, dan kan hij naar de rechter. Dat kan ook iemand met subsidiaire bescherming die een vluchtelingenstatus wil. In 2025 bleef in 80 procent van de beroepszaken over asiel de beslissing van de IND staan.

    Hoe lang: Eén week om in beroep te gaan als de aanvraag kennelijk ongegrond is of niet in behandeling werd genomen, anders twee weken. In die korte zaken beslist de rechtbank binnen vier weken.

    Wat er veranderde: De kortere termijnen gelden sinds 12 juni 2026. De minister verwacht meer beroepszaken dan de rechtbanken kunnen behandelen.

    Bronnen: Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026, Stb. 2026, 127, onderdelen BE en BL; De Staat van Migratie 2026, p. 90; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

  6. Wonen in de opvang

    Tot de rechter beslist, heeft een asielzoeker in de regel recht op opvang door het COA. Na zes maanden mag hij werken als de werkgever een tewerkstellingsvergunning heeft. Kansarme asielzoekers mogen niet werken.

    Hoe lang: In 2025 woonden bewoners gemiddeld 17,8 maanden in de opvang.

    Wat er veranderde: De eerste asielzoekers onder de nieuwe regels mogen vanaf 12 december 2026 werken. Het kabinet wil de wachttijd verkorten tot drie maanden, op zijn vroegst vanaf 1 juli 2027.

    Bronnen: Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026; De Staat van Migratie 2026, p. 84; Kamerbrief over asielzoekers en werk, minister van SZW, 6 november 2026

  7. Een huis in een gemeente

    Wie een vergunning krijgt (een statushouder), krijgt een woning in een gemeente. Elke gemeente moet elk half jaar een aantal statushouders huisvesten: de taakstelling. De afspraak is dat dat binnen 14 weken lukt. Eind 2025 zat 67 procent van de statushouders langer in de opvang.

    Hoe lang: In 2025 verlieten statushouders de opvang gemiddeld 28 weken na hun vergunning.

    Bronnen: Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026; De Staat van Migratie 2026, p. 84

  8. Gezinsleden laten overkomen (nareis)

    Een statushouder kan zijn kerngezin laten overkomen: een echtgenoot of echtgenote en minderjarige kinderen. Een alleenstaande minderjarige kan zijn ouders en minderjarige broers en zussen laten overkomen. Voor subsidiair beschermden gelden extra eisen.

    Hoe lang: Subsidiair beschermden moeten twee jaar wachten na hun vergunning en genoeg inkomen en een woning hebben. Voor alleenstaande minderjarigen gelden die laatste twee eisen niet.

    Wat er veranderde: Sinds 12 juni 2026 kunnen ongehuwde partners, meerderjarige kinderen en pleegkinderen geen nareisvergunning meer krijgen. Op een deel van de aanvragen van vóór 12 juni beslist de IND tijdelijk niet: zij wacht op uitspraken van de rechter.

    Bronnen: Wet invoering tweestatusstelsel, Stb. 2026, 105, artikel 29a; IND, Vijf vragen over overgangsrecht; IND, Wanneer begint de IND met mijn nareisaanvraag? (bijgewerkt 10 november 2026)

  9. Afgewezen: vertrekken

    Wie niet mag blijven, moet Nederland verlaten. De Dienst Terugkeer en Vertrek helpt bij vertrek of regelt gedwongen vertrek. In 2025 vertrokken 12.800 mensen uit de zaken van die dienst. Van 57 procent is aangetoond dat ze vertrokken. Van de anderen is niet bekend waar ze zijn.

    Wat er veranderde: Sinds 16 oktober 2026 gelden delen van de nieuwe Europese terugkeerverordening, waaronder de regels voor terugkeerhubs buiten de EU. De rest geldt een jaar later.

    Bronnen: De Staat van Migratie 2026, infographic; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Wat beslist Nederland, wat beslist Europa?

Over asiel beslissen Nederland en de Europese Unie samen. Het EU-verdrag noemt asiel, migratie en grenzen een gedeelde bevoegdheid. Veel regels voor asiel komen sinds 12 juni 2026 uit Europese verordeningen, die direct gelden. Over opvang, wonen, inburgering en werk van buiten de EU beslist Nederland voor een groot deel zelf. Een uitzondering voor Nederland (een opt-out) is er niet.

Nederland beslist zelf

De Europese Unie beslist mee

Wat speelt er nu?

Op 9 november 2026 hadden 83.429 mensen recht op opvang door het COA, van wie 34.268 in noodopvang. Er zijn 88.000 plekken nodig tot 1 januari 2027. De Tweede Kamer behandelt de begroting Asiel en Migratie op 18 en 19 november.

Dit is nog niet besloten

Wat gebeurde er tot nu toe?

  1. De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 adviseert ‘gematigde groei’ van de bevolking, naar 19 tot 20 miljoen mensen in 2050. Bron: Gematigde groei, rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050
  2. De EU stelt het asiel- en migratiepact vast: negen verordeningen en één richtlijn. De meeste regels gaan op 12 juni 2026 gelden. Bron: Memorie van toelichting Uitvoeringswet Migratiepact, Kamerstuk 36871, nr. 3
  3. Minister Faber (kabinet-Schoof) schrijft de Europese Commissie dat Nederland bij een toekomstige wijziging van de EU-verdragen een opt-out van de asiel- en migratieregels wil. Bron: Antwoord op Kamervragen van het lid Koekkoek, Aanhangsel Handelingen II 2024/25, nr. 295
  4. De Koninklijke Marechaussee begint met tijdelijke controles aan de grenzen met België en Duitsland. Bron: Kamerbrief Verslag herinvoering binnengrenscontroles, 28 oktober 2026
  5. De Tweede Kamer neemt de Wet invoering tweestatusstelsel aan met 95 tegen 55 stemmen, en de Asielnoodmaatregelenwet met 94 tegen 56. Bronnen: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.703; Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.704
  6. Nederland en Oeganda tekenen een intentieverklaring om een kleine proef met een ‘transithub’ te verkennen, voor mensen die moeten vertrekken. Bron: Verslag schriftelijk overleg JBZ-Raad 8–9 december 2025, Kamerstuk 32317, nr. 983
  7. De Eerste Kamer neemt de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten aan: uitzendbureaus hebben straks een toelating nodig. Bron: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.446
  8. De Tweede Kamer neemt met 91 tegen 59 stemmen een novelle aan die de strafbaarstelling van illegaal verblijf aanpast. Bron: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.855
  9. De Raad van de EU stelt de eerste solidariteitspool vast, voor 2026: 21.000 herplaatsingen of € 420 miljoen. Nederland zegt € 21,9 miljoen toe. Bronnen: Uitvoeringsbesluit (EU) 2025/2642 van de Raad; Verslag formele JBZ-Raad 8–9 december 2025, Kamerstuk 32317, nr. 987
  10. D66, VVD en CDA presenteren hun coalitieakkoord ‘Aan de slag’. Daarin staat dat het kabinet het migratiepact uitvoert en de Spreidingswet voorlopig houdt. Bron: Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 36–37
  11. De EU-lijst van veilige landen van herkomst gaat gelden: Bangladesh, Colombia, Egypte, India, Kosovo, Marokko en Tunesië. Ook nieuwe regels over veilige derde landen gaan gelden. Bronnen: Europees Parlement, Legislative Observatory 2025/0101(COD); EUR-Lex, samenvatting asielprocedures
  12. De Tweede Kamer neemt de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026 aan. Tegen stemmen SP, GroenLinks-PvdA, Volt, PvdD, DENK, Groep-Markuszower en FVD. Bron: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.871
  13. De Eerste Kamer neemt de Wet invoering tweestatusstelsel aan met 41 tegen 34 stemmen. Ze verwerpt de novelle over strafbaarstelling van illegaal verblijf (37 voor, 38 tegen) en de Asielnoodmaatregelenwet (31 voor, 44 tegen). Ook een motie voor een asielstop haalt het niet. Bronnen: Eerste Kamer, nieuwsbericht 21 april 2026; Eerste Kamer, moties bij wetsvoorstel 36.855
  14. Het COA voert ‘gecontroleerde toegang’ in bij het aanmeldcentrum in Ter Apel, omdat er te weinig opvangplekken zijn. Wie niet kwetsbaar is, wacht op het voorterrein. Bron: Kamerbrief Situatie Ter Apel, Kamerstuk 19637, nr. 3620
  15. De Eerste Kamer neemt de wet aan die het migratiepact in Nederland uitvoert. Bron: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.871
  16. Vijf Kamerleden, onder wie Ceulemans (JA21), Van der Plas (BBB) en Russcher (FVD), dienen een initiatiefwet in om de Spreidingswet in te trekken. Bronnen: Tweede Kamer, open data: Kamerstukdossier 36955; Raad van State, advies over het initiatiefwetsvoorstel om de Spreidingswet in te trekken
  17. De regels van het Europese migratiepact gaan gelden, en ook de Nederlandse uitvoeringswet en het tweestatusstelsel. Een nieuwe asielvergunning is nu eerst drie jaar geldig. Bronnen: Besluit van 5 juni 2026, Stb. 2026, 129; Besluit van 5 juni 2026, Stb. 2026, 107
  18. Het Rode Kruis en VluchtelingenWerk stoppen hun hulp op het voorterrein van Ter Apel, omdat hun medewerkers zich niet veilig voelen. Daarna wordt het gebied een veiligheidsrisicogebied. Bronnen: Beslisnota bij Kamerbrief situatie Ter Apel, 13 juli 2026; Kamerbrief Situatie Ter Apel, Kamerstuk 19637, nr. 3620
  19. De Raad van State adviseert de initiatiefwet om de Spreidingswet in te trekken niet in behandeling te nemen. Volgens de Raad staat opvang los van de asielinstroom. Bron: Raad van State, advies over het initiatiefwetsvoorstel om de Spreidingswet in te trekken
  20. De EU-landen verlengen de tijdelijke bescherming voor mensen uit Oekraïne tot 4 maart 2028. Bron: Raad van de EU, persbericht 15 juli 2026
  21. De Tweede Kamer neemt een motie aan die het kabinet vraagt nog in 2026 te werken aan modernisering van internationale verdragen. Een motie om nu extra maatregelen tegen de asielinstroom te nemen, zoals een noodstop op nareis, wordt verworpen. Bronnen: Tweede Kamer, open data: motie-Eerdmans c.s. (2026Z19115); Tweede Kamer, open data: motie Eerdmans en Keijzer (2026Z19116)
  22. De tijdelijke controles aan de binnengrenzen stoppen. Sinds 1 oktober controleert de Marechaussee met een ruimer Mobiel Toezicht Veiligheid. Bron: Kamerbrief Verslag herinvoering binnengrenscontroles, 28 oktober 2026
  23. De Raad van de EU neemt de nieuwe terugkeerverordening aan. Die maakt terugkeerhubs in landen buiten de EU mogelijk. Op 15 oktober staat ze in het Publicatieblad. Bronnen: Raad van de EU, persbericht 1 oktober 2026; Verordening (EU) 2026/2280
  24. De Eerste Kamer neemt de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring en de novelle daarbij aan. Bron: Eerste Kamer, wetsvoorstel 34.309
  25. De rechterlijke dwangsom vervalt: de IND hoeft niet meer te betalen als zij te laat beslist. De rest van de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring geldt nog niet. Dezelfde dag sluiten Rijk, gemeenten, provincies en woningcorporaties een akkoord om de achterstand bij het huisvesten van statushouders in anderhalf jaar weg te werken. Bronnen: Besluit van 14 oktober 2026, Stb. 2026, 320; Kamerbrief Bestuursakkoord aanvullende vormen van huisvesting, Kamerstuk 32847, nr. 1510
  26. De minister van Asiel en Migratie schrijft dat er op 1 januari 2028 96.000 opvangplekken nodig zijn. Eind december 2026 beslist hij per provincie hoeveel plekken er in de tweede ronde van de Spreidingswet komen. Bron: Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026
  27. De Europese Commissie start de tweede ronde van het solidariteitsmechanisme, voor 2027. Griekenland, Spanje, Cyprus en Italië staan onder migratiedruk. Bron: Europese Commissie, Commission launches second Annual Migration Management Cycle
  28. Op 9 november 2026 hadden 83.429 mensen recht op opvang door het COA, van wie 34.268 in noodopvang. Er zijn 88.000 plekken nodig tot 1 januari 2027. De Tweede Kamer behandelt de begroting Asiel en Migratie op 18 en 19 november. Bronnen: COA, Capaciteit en bezetting; Tweede Kamer, open data: plenaire behandeling begroting Asiel en Migratie

Wat heeft het kabinet afgesproken?

D66, VVD en CDA sloten op 30 januari 2026 een coalitieakkoord. Het hoofdstuk ‘Asiel, migratie en integratie’ staat op pagina 36 tot en met 40. Het kabinet-Jetten heeft geen meerderheid in de Tweede Kamer en heeft dus steun van andere partijen nodig. Hieronder staan tien afspraken, letterlijk, met wat er sindsdien gebeurde. Uit Aan de slag.

Vragen die mensen stellen

We keken welke vragen het vaakst voorkwamen in de zoeksuggesties van Google, in de vragenlijsten van de rijksoverheid en van gemeenten, en in regionaal nieuws. Sociale media en fora hebben we voor dit dossier nog niet doorzocht. Hier staan de antwoorden, met bron.

Hoeveel en wie

Hoeveel asielzoekers komen er per jaar naar Nederland?

In 2025 vroegen 24.073 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland. In 2024 waren dat er 32.175, in 2023 ongeveer 38.400. Daarnaast deden 1.766 mensen een nieuwe aanvraag en kwamen 16.496 gezinsleden van statushouders naar Nederland. Die drie samen noemt de IND de ‘asielinstroom’: 42.335 in 2025.

In 2026 dienden tot en met september 17.729 mensen een eerste aanvraag in. Per maand waren dat er tussen de 1.795 en 2.141.

Bronnen: IND, Asylum Trends September 2026, p. 4–7; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Waar komen asielzoekers vandaan?

In 2025 kwamen de meeste eerste aanvragen van mensen uit Syrië (3.280) en Eritrea (3.130). Daarna volgden mensen met een onbekende nationaliteit (1.630), uit Turkije (1.470) en uit Somalië (1.290). In 2024 waren Syriërs nog met 11.525 aanvragen veruit de grootste groep.

Van januari tot en met september 2026 was ‘onbekend’ de grootste groep (2.546), gevolgd door Soedan (1.662) en Syrië (1.474). Onder ‘onbekend’ vallen ook mensen uit de Palestijnse gebieden. De meeste nareizigers zijn Syrisch: 9.129 van de 12.135 in de eerste negen maanden van 2026.

Bronnen: CBS StatLine 83102NED, Asielverzoeken en nareizigers; nationaliteit; De Staat van Migratie 2026, p. 80; IND, Asylum Trends September 2026, p. 5 en 7

Hoeveel migranten komen er in totaal per jaar, en wat is het migratiesaldo?

In 2025 kwamen 308.357 mensen naar Nederland wonen. Er vertrokken 214.821. Het verschil heet het migratiesaldo: 93.536. Dat is voor het eerst sinds 2020 minder dan 100.000. In 2022 was het saldo met 223.798 het hoogst, vooral door de komst van mensen uit Oekraïne.

Sinds 2022 overlijden er meer mensen dan er geboren worden. De bevolking groeit daardoor alleen nog door migratie.

Bronnen: CBS StatLine 83474NED, Bevolkingsontwikkeling; maand en jaar; Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026

Hoeveel arbeidsmigranten werken er in Nederland?

Eind 2024 werkten 735.690 mensen in Nederland die in een ander EU-land zijn geboren: 667.790 als werknemer en 67.900 als zelfstandige. Daarin zitten ook mensen die niet bij een gemeente als inwoner staan ingeschreven.

Van de werknemers die van buiten de EU en EFTA kwamen en hier wonen, kwamen er eind 2025 114.030 voor werk. Van ten minste 63.010 EU-burgers is volgens het CBS zeer waarschijnlijk dat ze ten onrechte niet als inwoner staan ingeschreven. Ongeveer twee op de drie van hen werken via een uitzendbureau.

Bronnen: De Staat van Migratie 2026, p. 54 en 60; CBS StatLine 85910NED, Werknemers op 31 december, immigranten niet-EU/EFTA, migratiemotief

Hoeveel inwoners heeft Nederland in 2050?

Eind 2025 had Nederland 18.130.208 inwoners. Het CBS verwacht in 2050 ongeveer 19,6 miljoen inwoners. Dat is onzeker: het CBS vindt alles tussen 17,8 en 21,5 miljoen zeer waarschijnlijk. Het grootste deel van het verschil hangt af van migratie.

De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 adviseerde in 2024 een ‘gematigde groei’ naar 19 tot 20 miljoen. Het kabinet noemt dat zijn doel voor de lange termijn.

Bronnen: CBS StatLine 86244NED, Prognose bevolking; kerncijfers 2025-2070; CBS StatLine 83474NED, Bevolkingsontwikkeling; maand en jaar; Rijksbegroting 2027, Asiel en Migratie, beleidsagenda

Hoeveel asielzoekers mogen blijven?

In 2025 kreeg 34 procent van de mensen over wier eerste aanvraag werd beslist een vergunning. In 2024 was dat 54 procent. Volgens de Europese manier van tellen was het in 2025 48 procent; die laat zaken weg waarin een ander EU-land verantwoordelijk is. Het gemiddelde in de EU was 39 procent.

De daling komt volgens het ministerie vooral door Syrië. Sinds december 2024 beslist de IND tijdelijk niet over Syriërs, en in juni 2025 kwam er nieuw beleid. Van de Syrische eerste aanvragen werd in 2025 7 procent ingewilligd. Voor 2026 rekent het ministerie met ongeveer 24 procent voor alle eerste aanvragen.

Bronnen: De Staat van Migratie 2026, p. 73–74 en 88; De Staat van Migratie 2026, p. 74; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Welke status hebben Oekraïners, en mogen ze blijven?

Mensen die na 24 februari 2022 uit Oekraïne vluchtten, vallen onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Ze hoeven geen asielprocedure te volgen. De EU-landen verlengden die bescherming tot 4 maart 2028. Het kabinet wil hun vanaf 2027 een eigen tijdelijke verblijfsstatus geven.

Eind september 2026 hadden 142.380 mensen met de Oekraïense nationaliteit tijdelijke bescherming in Nederland.

Bronnen: CBS StatLine 84809NED, beschrijving tijdelijke bescherming; Raad van de EU, persbericht 15 juli 2026; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 40; Eurostat, migr_asytpsm

Opvang en je gemeente

Komt er een azc in mijn gemeente, en hoeveel asielzoekers moet mijn gemeente opvangen?

Dat wordt nu besloten. Voor de tweede ronde van de Spreidingswet zijn 88.000 opvangplekken nodig. De commissarissen van de Koning sturen uiterlijk 30 november 2026 per provincie een verslag naar de minister. Eind december 2026 beslist de minister per provincie hoeveel plekken er komen. Op 1 juli 2027 moeten de plekken er zijn.

Waar een azc precies komt, beslissen de gemeenten in de provincie. Kijk daarvoor op de site van je gemeente.

Bronnen: Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026; Kamerbrief Uitkomsten invoeringstoets Spreidingswet, Kamerstuk 36333, nr. 78

Wat gebeurt er als een gemeente geen opvang wil?

Gemeenten die hun deel niet leveren, komen onder toezicht van provincie en Rijk. Daarvoor bestaat een vaste reeks stappen, de interventieladder. Helpt dat niet, dan kan het Rijk als laatste stap de taak van de gemeente overnemen. Dat heet indeplaatsstelling.

Bron: Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Hoeveel mensen wonen er nu in de opvang?

Op 9 november 2026 hadden 83.429 mensen recht op opvang door het COA. Van hen woonden 41.454 op een gewone locatie, 34.268 in noodopvang en 7.707 buiten het COA. Eind 2025 waren het er 79.830.

Ongeveer 18.000 bewoners hebben al een verblijfsvergunning, maar nog geen woning. Op 1 oktober 2026 zaten de COA-locaties voor 102,1 procent vol.

Bronnen: COA, Capaciteit en bezetting; De Staat van Migratie 2026, p. 83; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Waarom zijn er nog zoveel noodopvanglocaties?

Er zijn te weinig gewone opvangplekken. Op 9 november 2026 had het COA 329 locaties, waarvan 209 noodopvang. Het coalitieakkoord wil de noodopvang sluiten en vervangen door gewone plekken. Volgens de minister kan dat ‘op termijn’.

Zonder extra plekken lopen de tekorten volgens de minister op tot 3.600 plekken begin januari 2027 en 7.600 in april 2027. Hij vroeg alle gemeenten en provincies om extra opvang.

Bronnen: COA, Capaciteit en bezetting; Kamerbrief Tekorten in de asielopvang, Kamerstuk 19637, nr. 3681; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 37

Waarom slapen mensen buiten bij Ter Apel?

Door het tekort aan opvangplekken kwamen er in Ter Apel te vaak meer dan de afgesproken 2.000 mensen. Op 20 mei 2026 voerde het COA daarom ‘gecontroleerde toegang’ in. Gezinnen met kinderen en minderjarigen mochten direct naar binnen. Anderen wachtten op het voorterrein, enkele tientallen tot hooguit 140 per dag. Voor hen was er nachtopvang in gemeenten in de buurt.

Op 10 juli stopten het Rode Kruis en VluchtelingenWerk hun hulp op het voorterrein, omdat hun medewerkers zich niet veilig voelden. Daarna kwam er dagopvang in een ander gebouw. De gecontroleerde toegang heeft geen einddatum. Tot oktober 2026 waren er ruim 5.000 overnachtingen in de noodnachtopvang.

Bronnen: Kamerstuk 19637, nr. 3548, beleidsreactie Inspectie over Ter Apel; Kamerbrief Situatie Ter Apel, Kamerstuk 19637, nr. 3620; Antwoord van de minister van Asiel en Migratie op vragen van het lid Westerveld, 2 oktober 2026

Waarom wonen statushouders nog in een azc?

Gemeenten vinden niet snel genoeg een woning. De afspraak is dat een statushouder binnen 14 weken na zijn vergunning een huis krijgt. Eind 2025 woonde 67 procent van de statushouders in de opvang al langer dan dat. Gemiddeld verlieten ze de opvang 28 weken na hun vergunning.

In 2025 huisvestten gemeenten 31.173 statushouders. Dat is meer dan de taakstelling van 28.000, maar het jaar sloot toch af met een achterstand van 8.932, omdat er nog een achterstand uit eerdere jaren was. Rijk, gemeenten, provincies en woningcorporaties willen die achterstand in anderhalf jaar wegwerken.

Bronnen: De Staat van Migratie 2026, p. 9 en 84; De Staat van Migratie 2026, p. 84; Kamerbrief Bestuursakkoord aanvullende vormen van huisvesting, Kamerstuk 32847, nr. 1510

Wonen en werk

Krijgen statushouders voorrang op een sociale huurwoning?

Dat bepaalt de gemeente zelf. Gemeenten moeten wel een vast aantal statushouders huisvesten. Het coalitieakkoord zegt dat voorrang niet meer mag zodra er genoeg andere woonvormen voor statushouders zijn. Tot die tijd laat het kabinet het aan de gemeenten.

Een wetsvoorstel van het vorige kabinet dat voorrang verbood, is op 13 mei 2026 ingetrokken. De hoofdlijnen van een nieuw voorstel gaan ‘na het herfstreces’ in consultatie.

Bronnen: Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 38; Kamerstuk 36831, nr. 9; Kamerbrief Bestuursakkoord aanvullende vormen van huisvesting, Kamerstuk 32847, nr. 1510

Hoeveel statushouders moeten gemeenten huisvesten?

Het Rijk stelt dat elk half jaar vast, op basis van het verwachte aantal vergunningen en nareizigers. In de tweede helft van 2026 moeten gemeenten samen 16.300 statushouders huisvesten, in de eerste helft van 2027 12.250. Op 1 juli 2026 was de achterstand ongeveer 8.900.

Bronnen: Brief aan medeoverheden over taakstelling 2027-I, bijlage bij Kamerstuk 32847, nr. 1509; Brief aan medeoverheden over taakstelling 2027-I

Mogen asielzoekers werken?

Ja, na zes maanden, als de werkgever een tewerkstellingsvergunning heeft. De eerste asielzoekers die onder de nieuwe regels van het pact vallen, mogen vanaf 12 december 2026 werken. Kansarme asielzoekers mogen niet werken.

Het kabinet wil de wachttijd verkorten tot drie maanden voor wie een goede kans op een vergunning heeft. Dat kan op zijn vroegst vanaf 1 juli 2027. In 2025 gaf het UWV 23.390 tewerkstellingsvergunningen voor asielzoekers af. Dat zijn vergunningen, geen aantal personen.

Bronnen: Kamerbrief over asielzoekers en werk, minister van SZW, 6 november 2026; De Staat van Migratie 2026, p. 41; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 39

Hoeveel statushouders hebben werk?

Van de statushouders die in 2024 in een gemeente kwamen wonen, werkte 27 procent negen maanden later. Bij wie in 2022 kwam, was dat 12 procent, bij 2023 16 procent. Het kabinet wil dat er in december 2030 75.000 meer nieuwkomers werken dan eind 2026.

Van wie in 2022 moest inburgeren, had eind 2025 28 procent aan die plicht voldaan.

Bronnen: Verzamelbrief Inburgering, november 2026; Verzamelbrief Inburgering, november 2026

Wat verandert er voor arbeidsmigranten en uitzendbureaus?

Vanaf 1 januari 2027 mag een uitzendbureau alleen nog arbeidskrachten uitlenen met een toelating. Daarop let een nieuwe toezichthouder, de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt. Vanaf 1 april 2027 krijgen uitleners een zorgplicht bij de inschrijving van hun werknemers in de gemeente.

Het kabinet wil ook een uitzendverbod in de vleessector vanaf 1 maart 2028. En werkgevers mogen huisvestingskosten straks niet meer inhouden op het minimumloon, samen met een wet voor passende huurcontracten. Daarvoor is 1 juli 2028 de streefdatum.

Bronnen: Besluit van 24 juni 2026, Stb. 2026, 159; Kamerbrief Voortgang versterking positie arbeidsmigranten, 6 november 2026; Kamerbrief Voortgang versterking positie arbeidsmigranten, 6 november 2026

Regels en Europa

Wat is het Europese migratiepact, en wat veranderde er op 12 juni 2026?

Het migratiepact is een pakket van negen Europese verordeningen en één richtlijn. De EU stelde het in mei 2024 vast. Sinds 12 juni 2026 gelden de meeste regels. Er is nu één asielprocedure voor de hele EU, met screening aan de grens, een vaste beslistermijn en een verplichte verdeling van de lasten tussen landen.

In Nederland veranderde er veel tegelijk. De IND beslist binnen 6 maanden, of binnen 3 maanden in de versnelde procedure. Er zijn weer twee soorten bescherming. Een vergunning is eerst drie jaar geldig. En voor gezinshereniging gelden strengere regels.

Bronnen: Memorie van toelichting Uitvoeringswet Migratiepact, Kamerstuk 36871, nr. 3; IND, Nieuwe wetten en regels asiel en nareis; Europese Commissie, New migration and asylum rules enter into application: what is changing?

Kan Nederland een asielstop invoeren?

Nederland kan dat niet alleen beslissen. Het Handvest van de grondrechten van de EU garandeert het recht op asiel. De Europese asielregels gelden zolang Nederland geen uitzondering heeft, en die is er niet. Het coalitieakkoord gaat ervan uit dat iedereen die naar Nederland komt asiel mag aanvragen.

Een motie voor een asielstop werd op 21 april 2026 in de Eerste Kamer verworpen. Een EU-land mag zich wel beroepen op de openbare orde (artikel 72 van het EU-werkingsverdrag). In Duitsland oordeelde een rechter in 2025 in één zaak dat het terugsturen van asielzoekers aan de grens in strijd was met de Dublinregels.

Bronnen: FRA, EU Charter, artikel 18; Antwoord op Kamervragen van het lid Koekkoek, Aanhangsel Handelingen II 2024/25, nr. 295; Eerste Kamer, moties bij wetsvoorstel 36.855; EUAA, Quarterly Overview of Asylum Case Law 3/2025

Wat is een tweestatusstelsel, en wat zijn nu de regels voor gezinshereniging?

In een tweestatusstelsel zijn er twee soorten asielvergunning: voor vluchtelingen en voor subsidiair beschermden. Subsidiair beschermd is wie geen vluchteling is, maar bij terugkeer wel ernstig gevaar loopt. Nederland heeft dit stelsel sinds 12 juni 2026.

Het verschil zit vooral in gezinshereniging (nareis). Subsidiair beschermden kunnen hun gezin pas na twee jaar laten overkomen, en alleen met genoeg inkomen en een woning. Alleen het kerngezin mag komen: partner en minderjarige kinderen. Ongehuwde partners, meerderjarige kinderen en pleegkinderen niet meer. Volgens de Adviesraad Migratie is het beperken van nareis het belangrijkste doel van het stelsel.

Bronnen: Wet invoering tweestatusstelsel, Stb. 2026, 105, artikel 29a; IND, Vijf vragen over overgangsrecht; Adviesraad Migratie, advies over het tweestatusstelsel, 13 februari 2025

Waarom vertrekken afgewezen asielzoekers niet altijd?

Van de mensen die de Dienst Terugkeer en Vertrek in 2025 begeleidde, vertrokken er 12.800. Van 57 procent is aangetoond dat ze vertrokken: zelfstandig of gedwongen. Van de anderen weet de overheid niet of ze Nederland verlieten of hier zonder verblijfsrecht bleven.

Gedwongen vertrek naar Syrië is niet mogelijk. Alleenstaande minderjarigen vertrekken bijna nooit aantoonbaar. Het aantoonbare vertrek steeg in 2025 met 23 procent, vooral doordat meer Syriërs en Mongoliërs zelf vertrokken.

Bronnen: De Staat van Migratie 2026, infographic en hoofdstuk 6; De Staat van Migratie 2026, p. 9 en 115; Dienst Terugkeer en Vertrek, Instroom- en vertrekcijfers

Wat zijn terugkeerhubs, en komen ze er?

Een terugkeerhub is een plek in een land buiten de EU waar mensen naartoe gaan die de EU moeten verlaten. Sinds 16 oktober 2026 maakt de Europese terugkeerverordening dat mogelijk. Daarvoor is een afspraak met dat land nodig. Alleenstaande minderjarigen mogen er niet heen.

Nederland werkt met Denemarken, Duitsland, Griekenland en Oostenrijk aan een gezamenlijke terugkeerhub. Waar die komt, is nog niet bekend. De gesprekken met Oeganda staan ‘on hold’. Het coalitieakkoord zegt dat niemand wordt teruggestuurd naar een land waar hij vervolging riskeert.

Bronnen: Raad van de EU, persbericht 1 oktober 2026; Kamerbrief over het Clingendael-rapport, Kamerstuk 19637/32317, nr. 3560; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 36

Is illegaal verblijf strafbaar?

Nee. De Tweede Kamer nam in 2025 de strafbaarstelling aan, maar op 21 april 2026 verwierp de Eerste Kamer zowel de Asielnoodmaatregelenwet waarin die stond, als een novelle die haar aanpaste. In 2026 verwierp de Tweede Kamer nog twee amendementen met hetzelfde doel.

Het kabinet werkt wel aan een wet die het strafbaar maakt als iemand niet meewerkt aan zijn terugkeer. Die wil het in het eerste kwartaal van 2027 indienen.

Bronnen: Eerste Kamer, nieuwsbericht 21 april 2026; Tweede Kamer, open data: gewijzigd amendement-Vondeling en Wilders (2026Z06041); Wetgevingsplanning asiel en migratie per Q3 2026

Kan Nederland een opt-out krijgen zoals Denemarken, of het Vluchtelingenverdrag aanpassen?

Denemarken doet door een apart protocol bij de EU-verdragen niet mee aan de Europese asielregels. Nederland heeft zo'n uitzondering niet. Het vorige kabinet schreef in 2024 dat het die wil bij een toekomstige wijziging van de EU-verdragen, maar daarvoor was onder de lidstaten geen steun.

Op 17 september 2026 nam de Tweede Kamer een motie aan die het kabinet vraagt nog in 2026 te werken aan modernisering van internationale verdragen. Volgens het kabinet concludeert onderzoeksinstituut Clingendael dat het EVRM en het Vluchtelingenverdrag terugkeerhubs en asiel buiten de EU niet in de weg staan.

Bronnen: Uitvoeringsbesluit (EU) 2025/2642 van de Raad, overweging 17; Antwoord op Kamervragen van het lid Koekkoek, Aanhangsel Handelingen II 2024/25, nr. 295; Tweede Kamer, open data: motie-Eerdmans c.s. (2026Z19115); Rijksoverheid, Kabinet zet stappen naar behandeling van asielaanvragen buiten Europa, 22 mei 2026

Wordt de Spreidingswet ingetrokken?

Op dit moment niet. Het kabinet houdt de wet ‘voorlopig in stand’, op verzoek van gemeenten en de uitvoeringsorganisaties. In maart 2026 verwierp de Tweede Kamer een amendement om de wet in te trekken.

Vijf Kamerleden dienden in mei 2026 een initiatiefwet in om de wet alsnog in te trekken. De Raad van State adviseerde die niet in behandeling te nemen. De wet gaat pas niet meer gelden als de Tweede en de Eerste Kamer hem allebei aannemen.

Bronnen: Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 37; Tweede Kamer, open data: amendement-Vondeling en Wilders (2026Z05534); Raad van State, advies over het initiatiefwetsvoorstel om de Spreidingswet in te trekken

Controleert Nederland nog aan de grens?

Van 9 december 2024 tot en met 30 september 2026 controleerde de Koninklijke Marechaussee tijdelijk aan de grenzen met België en Duitsland. Aan die landgrenzen kregen 650 mensen geen toegang en vroegen 140 mensen asiel aan. Sinds 1 oktober 2026 controleert de Marechaussee met een ruimer Mobiel Toezicht Veiligheid.

Duitsland controleert de grens met Nederland nog tot 15 maart 2027.

Bronnen: Kamerbrief Verslag herinvoering binnengrenscontroles, 28 oktober 2026; Europese Commissie, Temporary Reintroduction of Border Control

Geld

Hoeveel kost asiel per jaar?

In 2025 gaf het Rijk € 7,6 miljard uit aan migratie (het begrotingsartikel ‘Migratie’). Daarvan ging € 3,6 miljard naar het COA, € 1,0 miljard naar de IND en € 2,2 miljard naar de opvang van mensen uit Oekraïne. Voor 2026 raamt het kabinet € 8,4 miljard, voor 2027 € 8,2 miljard.

In 2020 was het nog € 1,5 miljard. In het coalitieakkoord kwam er ongeveer € 2,1 miljard per jaar bij voor de asielbegroting. Daarmee is er volgens de minister geld voor de asielketen tot en met 2035.

Bronnen: Begroting Asiel en Migratie 2027, Kamerstuk 37020 XX, nr. 2, tabel 5; Rijksbegroting 2027, Asiel en Migratie, tabel 5, artikel 37; Jaarverslag Justitie en Veiligheid 2024, tabel 32; Begroting Asiel en Migratie 2027, tabel 1, maatregel 67; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Kost migratie de schatkist geld, of levert het geld op?

Dat verschilt per soort migratie, volgens onderzoek. Economen Van de Beek, Roodenburg, Hartog en Kreffer berekenden in 2021 wat immigranten en hun kinderen over hun hele leven bijdragen aan belastingen en premies, min wat ze aan overheidsgeld kosten. Arbeidsmigratie leverde in hun berekening gemiddeld ongeveer € 125.000 per immigrant op. Studie kostte gemiddeld € 75.000, gezin bijna drie ton en asiel bijna vijf ton.

Andere wetenschappers wijzen op de aannames. Volgens emeritus hoogleraar Harrie Verbon komen de hoge bedragen deels doordat de methode aanneemt dat achterstanden lang blijven bestaan. De minister van Financiën kon de conclusies in 2021 ‘bevestigen noch ontkennen’. Voor internationale studenten kwam het CPB in 2026 uit op een positieve bijdrage op lange termijn.

Bronnen: Van de Beek, Roodenburg, Hartog, Kreffer, Grenzeloze verzorgingsstaat (2021); Harrie Verbon, De verzorgingsstaat kent zijn grenzen, TPEdigitaal; Antwoord minister Hoekstra op vragen van het lid Eppink, Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 4036; Nuffic, Internationale studenten in Nederland 2026 (over CPB 2026)

Moet de overheid nog betalen als de IND te laat beslist?

Niet meer bij een rechterlijke dwangsom. Sinds 16 oktober 2026 kan de rechter de IND bij te laat beslissen alleen opdragen om alsnog te beslissen, binnen een redelijke termijn. Tot oktober 2026 betaalde de IND in totaal ongeveer € 126,8 miljoen aan dwangsommen. In 2025 was dat ongeveer € 79,1 miljoen, waarvan € 26,7 miljoen in asielzaken.

Bronnen: Wet van 14 oktober 2026, novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring, Stb. 2026, 315, artikel IA; Besluit van 14 oktober 2026, Stb. 2026, 320; Antwoorden op feitelijke vragen begroting Asiel en Migratie 2027, vragen 167 en 280

Waar zijn partijen het oneens over?

Per punt wat partijen er zelf over zeiden of schreven, en wat er in de stukken staat. Wie gelijk heeft, beoordelen we hier niet.

Hoeveel migratie: een vast getal of een bandbreedte?

Wat staat er in de stukken?

De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 adviseerde in 2024 een gematigde groei naar 19 tot 20 miljoen inwoners in 2050, met keuzes over alle soorten migratie. Het ministerie leidt daaruit een bandbreedte voor het migratiesaldo af van 40.000 tot 68.000 per jaar, gemiddeld over 2022 tot en met 2049. Volgens de commissie zijn zulke bandbreedtes streefcijfers, geen harde plafonds. Het saldo lag de laatste jaren hoger. Het coalitieakkoord noemt geen getal.

Bronnen: Gematigde groei, rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050; Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050, Gematigde groei, pdf-p. 364; Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 2

Een asielstop, of het Europese migratiepact uitvoeren?

Wat staat er in de stukken?

De wet die het pact uitvoert, is aangenomen door de Tweede Kamer (2 april 2026) en de Eerste Kamer (26 mei 2026). In de Tweede Kamer stemden SP, GroenLinks-PvdA, Volt, PvdD, DENK, Groep-Markuszower en FVD tegen. Het coalitieakkoord gaat ervan uit dat iedereen die naar Nederland komt asiel mag aanvragen. Een motie voor een asielstop werd op 21 april 2026 in de Eerste Kamer verworpen.

Bronnen: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.871; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 36; Eerste Kamer, moties bij wetsvoorstel 36.855

Het tweestatusstelsel en gezinshereniging

Wat staat er in de stukken?

De Eerste Kamer nam de Wet invoering tweestatusstelsel op 21 april 2026 aan met 41 tegen 34 stemmen. Volgens de Adviesraad Migratie is het belangrijkste doel van het stelsel om nareis van subsidiair beschermden te beperken. Leidt de procedure uiteindelijk toch tot gezinshereniging, dan heeft dat volgens de adviesraad geen effect op de instroom. De voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State verwachtte in 2024 ‘veel meer’ rechtszaken.

Bronnen: Eerste Kamer, nieuwsbericht 21 april 2026; Adviesraad Migratie, advies over het tweestatusstelsel, 13 februari 2025; Raad van State, reactie Afdeling bestuursrechtspraak op concept Asielnoodmaatregelenwet en tweestatusstelsel

De Spreidingswet en opvang in gemeenten

Wat staat er in de stukken?

Het kabinet houdt de Spreidingswet voorlopig, op verzoek van gemeenten en uitvoeringsorganisaties. Een amendement om de wet in te trekken, werd in maart 2026 in de Tweede Kamer verworpen. De Raad van State adviseerde de initiatiefwet om de wet in te trekken niet in behandeling te nemen: opvang staat volgens de Raad los van de asielinstroom, en intrekken kan de opvangcapaciteit kleiner maken.

Bronnen: Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 37; Tweede Kamer, open data: amendement-Vondeling en Wilders (2026Z05534); Raad van State, advies over het initiatiefwetsvoorstel om de Spreidingswet in te trekken

Arbeidsmigratie, werkvergunningen en uitzendbureaus

Wat staat er in de stukken?

Volgens artikel 45 van het EU-werkingsverdrag is het verkeer van werknemers binnen de EU vrij. Beperkingen mogen alleen om redenen van openbare orde, openbare veiligheid en volksgezondheid. Het coalitieakkoord wil uitzendverboden inzetten als misstanden in een sector blijven bestaan.

Bronnen: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 45; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 38

Internationale verdragen aanpassen of opzeggen

Wat staat er in de stukken?

Op 17 september 2026 nam de Tweede Kamer een motie van Eerdmans (JA21), Brekelmans (VVD) en Bontenbal (CDA) aan die het kabinet vraagt nog in 2026 te werken aan modernisering van internationale verdragen. Tegen stemden PRO, Volt, PvdD, DENK en SP. Volgens het kabinet concludeert Clingendael dat het EVRM en het Vluchtelingenverdrag terugkeerhubs en asiel buiten de EU niet in de weg staan; de beperkingen zitten vooral in EU-wetgeving.

Bronnen: Tweede Kamer, open data: motie-Eerdmans c.s. (2026Z19115); Rijksoverheid, Kabinet zet stappen naar behandeling van asielaanvragen buiten Europa, 22 mei 2026

Terugkeerhubs en asiel buiten Europa

Wat staat er in de stukken?

Het kabinet werkt met Griekenland, Duitsland, Oostenrijk en Denemarken aan een gezamenlijke terugkeerhub. Onderzoeksinstituut Clingendael concludeert dat de modellen die het onderzocht juridisch in beginsel mogelijk zijn, maar in de praktijk zeer complex. Het coalitieakkoord zegt dat Nederland migranten nooit terugstuurt naar een land waar ze vervolging riskeren.

Bronnen: Rijksoverheid, Kabinet zet stappen naar behandeling van asielaanvragen buiten Europa, 22 mei 2026; Clingendael, Grenzen verleggen: Externalisering van asiel en een breed gedragen hervormingsinitiatief (februari 2026); Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 36

Illegaal verblijf strafbaar maken

Wat staat er in de stukken?

Op 21 april 2026 verwierp de Eerste Kamer de novelle die de strafbaarstelling aanpaste (37 voor, 38 tegen) en de Asielnoodmaatregelenwet waarin de strafbaarstelling stond (31 voor, 44 tegen). De PVV-fractie in de Eerste Kamer stemde tegen de novelle; die maakte hulp aan mensen zonder verblijfsrecht weer niet strafbaar. In 2026 verwierp de Tweede Kamer twee nieuwe amendementen om illegaal verblijf strafbaar te maken.

Bronnen: Eerste Kamer, nieuwsbericht 21 april 2026; Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.855; Tweede Kamer, open data: amendement-Markuszower c.s. (2026Z10500)

Wat willen de partijen?

Uit hun verkiezingsprogramma's van 2025, in de vaste volgorde: eerst de partijen in het kabinet, dan de oppositie, elk op aantal zetels. Per partij staan de voorstellen met citaat, haar eigen reden, wat het CPB zegt en de kritiek. Alle standpunten over dit thema naast elkaar

Partijen in het kabinet

Oppositie

Beloftes die we volgen

Per partij een selectie, met wat er sindsdien gebeurde. Staat een partij hier niet, dan volgen we van haar geen belofte over dit onderwerp; dat betekent niet dat ze er niets over zei. Alle beloftes en checks over dit thema

EindstandNagekomenDeels nagekomenGebrokenNiet in akkoord

Nog niet afIn uitvoeringVastgelopenNog open

‘In uitvoering’ en ‘vastgelopen’ zijn tussenstanden: geen succes en geen mislukking. ‘Nog open’ betekent dat we de belofte nog onderzoeken; die staat nog niet op de site. Wat de statussen betekenen

D66 kabinet

VVD kabinet

CDA kabinet

PVV oppositie

FVD oppositie

Verdieping

Voor wie meer wil weten: wat er precies in de stukken staat. Bij elk onderdeel staat de bron.

De tien wetten van het migratiepact

Het migratiepact bestaat uit één richtlijn en negen verordeningen, alle van 14 mei 2024. Een verordening geldt direct in elk EU-land; een richtlijn moet een land eerst in een eigen wet zetten. Nederland deed dat met de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026.

Een asielgrensprocedure van hooguit 12 weken is verplicht voor mensen die de autoriteiten misleiden, een gevaar vormen, of uit een land komen waar in de EU 20 procent of minder van de aanvragers bescherming krijgt. Alleenstaande minderjarigen gaan niet in die procedure, tenzij ze een veiligheidsrisico zijn. De verordening over een terugkeerprocedure aan de grens, met mogelijke detentie, past Nederland niet toe.

WetNummerWat het regeltGeldt vanaf
Screeningsverordening2024/1356Controle van identiteit, gezondheid, kwetsbaarheid en veiligheid: hooguit zeven dagen aan de buitengrens, drie dagen binnen het land12 juni 2026
Eurodac-verordening2024/1358Databank met vingerafdrukken, gezichtsopnamen en kopieën van documenten, ook van kinderen vanaf zes jaar12 juni 2026
Procedureverordening2024/1348Eén asielprocedure voor de EU, met de verplichte grensprocedure12 juni 2026; delen over veilige landen sinds 27 februari 2026
Terugkeergrensprocedureverordening2024/1349Terugkeer na afwijzing in de grensprocedure, hooguit 12 weken aan of bij de grens12 juni 2026 (in Nederland uitgesloten)
Asiel- en migratiebeheerverordening2024/1351Welk land een aanvraag behandelt (opvolger van Dublin) en het solidariteitsmechanisme12 juni 2026
Crisis- en overmachtverordening2024/1359Tijdelijk afwijken van regels bij een crisis, hooguit een jaar1 juli 2026 (volgens EUR-Lex)
Opvangrichtlijn2024/1346Genoeg opvang; werken uiterlijk zes maanden na registratie12 juni 2026
Kwalificatieverordening2024/1347Wie vluchteling is of subsidiaire bescherming krijgt, en welke rechten daarbij horenzie noot
Hervestigingsverordening2024/1350Een EU-kader voor het overbrengen van vluchtelingen uit opvanglanden; meedoen is vrijwillig11 juni 2024
Consistentiewijzigingen screening2024/1352Technische aanpassingen bij de screeningniet nagegaan

Volgens de EUR-Lex-samenvatting geldt de Kwalificatieverordening vanaf 1 juli 2026. Volgens de IND werd zij op 12 juni 2026 van toepassing.

Bronnen: Memorie van toelichting Uitvoeringswet Migratiepact, Kamerstuk 36871, nr. 3; EUR-Lex, samenvatting European Union asylum procedures (from 2026); EUR-Lex, samenvatting Screening of non-EU nationals at the EU’s external borders; EUR-Lex, samenvatting Eurodac (from 2026); EUR-Lex, samenvatting Refugees and stateless persons – common standards for qualification (from 2026); EUR-Lex, samenvatting Reception conditions for applicants for international protection

Solidariteit tussen EU-landen: de pool voor 2026

Elk jaar bekijkt de Europese Commissie welke landen onder migratiedruk staan. Daarna stelt de Raad een solidariteitspool vast. Landen kiezen zelf of ze asielzoekers overnemen (herplaatsen), geld geven of op een andere manier helpen. De Commissie moet minstens 30.000 herplaatsingen en € 600 miljoen voorstellen.

Voor 2026 was de pool 21.000 herplaatsingen en € 420 miljoen, lager dan het minimum omdat het systeem pas op 12 juni 2026 begon. Griekenland, Spanje, Italië en Cyprus stonden onder migratiedruk. Nederland liep ‘risico op migratiedruk’ en kon daardoor geen korting vragen. Nederland zegde € 21,9 miljoen toe en betaalt over 2026 de helft, € 10,9 miljoen, door afspraken met Griekenland. Hongarije en Slowakije zegden niets toe.

Op 5 november 2026 startte de Commissie de ronde voor 2027. Nederland staat opnieuw bij de landen met ‘risico op migratiedruk’.

LandAandeelHerplaatsingGeld (euro)Andere steun (euro)
Duitsland21,6890%4.555––
Frankrijk16,0021%3.361––
Italië (onder druk)12,8565%––54.000.000
Spanje (onder druk)10,0106%–42.040.000–
Nederland5,2154%–21.900.000–
Roemenië3,1480%661––
België3,0767%–12.920.000–
Zweden2,7807%–11.680.000–
Hongarije1,6604%geen toezegging––
Slowakije0,9856%geen toezegging––

Een keuze uit de bijlage bij het besluit; daar staan alle 26 landen die meedoen. Denemarken doet niet mee. De vier landen onder druk hoeven hun eigen toezegging niet uit te voeren.

Bronnen: Uitvoeringsbesluit (EU) 2025/2642 van de Raad, artikel 1, overwegingen en bijlage; Europese Commissie, Effective system of solidarity and responsibility; Antwoorden op feitelijke vragen begroting Asiel en Migratie 2027, vraag 132; Geannoteerde agenda informele JBZ-Raad 22–23 januari 2026, Kamerstuk 32317, nr. 989

Terugkeer, terugkeerhubs en vreemdelingenbewaring

De nieuwe terugkeerverordening (EU) 2026/2280 vervangt de Terugkeerrichtlijn van 2008. De Raad nam haar op 1 oktober 2026 aan. Landen mogen mensen met een terugkeerbesluit naar een terugkeerhub in een land buiten de EU brengen, als ze een afspraak hebben met dat land. Alleenstaande minderjarigen zijn uitgezonderd; gezinnen met minderjarigen niet. De regels over hubs gelden direct, de rest een jaar later.

Nederland zit in een kopgroep met Denemarken, Duitsland, Griekenland, Oostenrijk en de Commissie. De intentieverklaring met Oeganda van september 2025 staat ‘on hold’. In 2025 kwamen 3.200 mensen in vreemdelingenbewaring, 11 procent minder dan in 2024. Volgens de Inspectie Justitie en Veiligheid verliepen terugkeeroperaties in 2025 in de regel zorgvuldig, veilig en humaan. Sinds 2025 keerden tot 1 oktober 2026 1.740 mensen met hulp van DTenV vrijwillig terug naar Syrië.

Bronnen: Raad van de EU, persbericht 1 oktober 2026; Kamerbrief Kabinetspositie stemming EU-Terugkeerverordening, Kamerstuk 22112, nr. 4363; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026; Beleidsreactie op Jaarbrief terugkeer vreemdelingen 2025, Kamerstuk 29344, nr. 158; Dienst Terugkeer en Vertrek, tabel Vrijwillige terugkeer naar Syrië; De Staat van Migratie 2026, hoofdstuk 6

Veilige landen van herkomst en veilige derde landen

Sinds 27 februari 2026 heeft de EU een eigen lijst van veilige landen van herkomst: Bangladesh, Colombia, Egypte, India, Kosovo, Marokko en Tunesië. Kandidaat-lidstaten van de EU gelden ook als veilig, behalve bij gewapend conflict, EU-sancties over grondrechten of meer dan 20 procent erkenningen in de EU. Landen mogen daarnaast een eigen lijst houden. Komt iemand uit een veilig land, dan volgt in Nederland de versnelde procedure.

Een aanvraag mag ook niet-ontvankelijk zijn als iemand naar een veilig derde land kan. Sinds februari 2026 hoeft iemand daar geen band mee te hebben, als hij er doorheen reisde of als er een afspraak is dat dat land de aanvraag inhoudelijk behandelt. Dat geldt niet voor alleenstaande minderjarigen. Het kabinet wilde met beide voorstellen instemmen.

Bronnen: Verordening (EU) 2026/464, bijlage; Verordening (EU) 2026/463; EUR-Lex, samenvatting asielprocedures; Geannoteerde agenda informele JBZ-Raad, Kamerstuk 32317, nr. 989

Wat de Europese rechters besluiten

Twee Europese hoven beslissen mee over asiel. Het Hof van Justitie van de EU legt de EU-regels uit. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelt over het EVRM. Volgens het kabinet veranderde Nederland in 4,5 jaar ongeveer 30 keer zijn beleid na uitspraken van het Hof van Justitie, en in 25 jaar 10 tot 15 keer na uitspraken van het Mensenrechtenhof.

Op 1 augustus 2025 oordeelde het Hof van Justitie dat een land een ander land alleen als veilig mag aanwijzen als een rechter dat kan toetsen, en (tot 12 juni 2026) alleen als dat land de hele bevolking beschermt. Daarna stopten de overbrengingen van Italië naar Albanië grotendeels. In oktober 2024 oordeelde het Hof dat geslacht en nationaliteit genoeg kunnen zijn voor vervolging van Afghaanse vrouwen.

Het Mensenrechtenhof besliste in 2024 en 2026 in een aantal zaken tegen Nederland over gezinshereniging. In mei 2026 namen alle EVRM-landen in Chișinău een verklaring aan over de uitleg van de artikelen 3 en 8 van het EVRM bij migratie. Nederland zette zich daar met Denemarken, Italië en België voor in.

Bronnen: Kamerbrief over het Clingendael-rapport en verdragen, Kamerstuk 19637/32317, nr. 3560; Hof van Justitie EU, persbericht 103/25 (zaken C-758/24 en C-759/24, Alace en Canpelli); EUAA, Country overview 2026 – Italy; EUAA, Asylum Report 2026, § 3.4; Kamerbrief over het Clingendael-rapport en verdragen, Kamerstuk 19637/32317, nr. 3560, voetnoten 46–47

Wat migratie kost en oplevert volgens onderzoek

De economen Jan van de Beek, Hans Roodenburg, Joop Hartog en Gerrit Kreffer berekenden in ‘Grenzeloze verzorgingsstaat’ (2021) wat immigranten en hun kinderen over de rest van hun leven bijdragen aan belastingen en premies, min wat ze aan overheidsgeld kosten. Ze gebruikten gegevens van het CBS over 2016 en dezelfde methode als het CPB in 2003 (generatierekening). Per immigrant, met de tweede generatie erbij: arbeid ongeveer € 125.000 positief, studie € 75.000 negatief, gezin bijna drie ton negatief en asiel bijna vijf ton negatief. Voor de periode 1995 tot en met 2019 kwamen ze uit op ongeveer € 400 miljard aan nettokosten.

Harrie Verbon, emeritus hoogleraar openbare financiën, schrijft dat de hoge bedragen deels komen door de gebruikte methode, die aanneemt dat achterstanden lang blijven bestaan. Toenemende integratie blijft volgens hem onderbelicht. Hij noemt de feitelijke kosten van sommige groepen wel ‘hoog en structureel’. Minister Hoekstra van Financiën wees erop dat het onderzoek alleen directe baten meetelt, maar wel veel kosten doorrekent.

Het CPB rekende in 2026 op verzoek van het ministerie van Onderwijs aan internationale studenten. Volgens Nuffic komt het CPB uit op een positief saldo op lange termijn, voor studenten uit de EER en van daarbuiten.

  • “Wat opvalt is dat in het onderzoek uitsluitend wordt gekeken naar de directe baten voor de rijksbegroting. Dus wat een persoon zelf direct afdraagt in termen van loonbelasting, premies en BTW. Tegelijkertijd rekenen de onderzoekers wel veel kosten evenredig door naar immigranten.”

    Minister Hoekstra van Financiën (CDA), . Bron: Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 4036

Bronnen: Van de Beek, Roodenburg, Hartog, Kreffer, Grenzeloze verzorgingsstaat (2021); Van de Beek e.a., Grenzeloze verzorgingsstaat (2021), over de methode; Harrie Verbon, De verzorgingsstaat kent zijn grenzen, TPEdigitaal; Nuffic, Internationale studenten in Nederland 2026

Bevolkingsgroei en hoe lang migranten blijven

Tot 2014 groeide de bevolking vooral doordat er meer mensen geboren werden dan er overleden. Daarna kwam de groei vooral door migratie, en sinds 2022 helemaal: er overlijden meer mensen dan er geboren worden. De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 vindt migratie ‘in algemene zin geen oplossing’ voor de vergrijzing. Volgens het ministerie valt uit de daling van het migratiesaldo niet te concluderen dat die door beleid komt.

Veel migranten vertrekken weer. Van de mensen van buiten de EU die tussen 2011 en 2015 kwamen, was na tien jaar ongeveer de helft vertrokken; van de EU-burgers 73 procent. Studenten en arbeidsmigranten vertrekken het vaakst, asielmigranten het minst. Arbeidsmigranten van buiten de EU blijven recent langer: van wie in 2012 kwam, was 44 procent binnen twee jaar weg, van wie in 2022 kwam 19 procent.

Motief (kwamen in 2011–2015)Vertrokken na 2 jaarNa 5 jaarNa 10 jaar
Van buiten de EU, totaal28%44%52%
Van buiten de EU, werk43%66%75%
Van buiten de EU, studie51%76%85%
Van buiten de EU, gezin19%34%42%
Van buiten de EU, asiel (met nareis)6%10%17%
Uit de EU, werk47%66%76%
Uit de EU, studie37%74%86%
Uit de EU, gezin30%47%58%
Uit de EU, overig en onbekend58%74%81%
Nederlanders die terugkwamen23%33%41%

Eigen berekening uit de CBS-tabellen 84809NED en 84808NED: het aantal mensen dat niet meer in Nederland is, gedeeld door het aantal dat kwam, voor de jaren 2011 tot en met 2015 samen. ‘Niet meer in Nederland’ omvat ook mensen die overleden.

Bronnen: Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026; Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026; Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050, Gematigde groei, pdf-p. 4; De Staat van Migratie 2026, p. 52 en 63; CBS StatLine 84809NED en 84808NED

Arbeidsmigratie: wie, waar en welke regels

Werknemers uit Midden- en Oost-Europa werken vaak via uitzendbureaus. Van de werknemers uit die landen verdiende eind 2024 69 procent minder dan 130 procent van het minimumloon; 30 procent woonde hier langer dan vijf jaar. Eind 2024 werkten meer dan 236.410 mensen uit de EU en EFTA langer dan vier maanden bij een Nederlandse werkgever zonder als inwoner te zijn ingeschreven. In 2025 werkten 110.340 gedetacheerde werknemers in Nederland, buiten het wegvervoer.

Het kabinet volgt de adviezen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (commissie-Roemer) en het SER-advies ‘Arbeidsmigratie naar waarde’. Vanaf 1 januari 2027 geldt een toelatingsstelsel voor uitleners, met toezicht door de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt. De Wet meer zekerheid flexwerkers gaat in op 1 januari 2028. De Tweede Kamer nam de wet over het toelatingsstelsel in april 2025 aan; alleen FVD en BBB stemden tegen.

Bronnen: De Staat van Migratie 2026, p. 54, 58 en 61; De Staat van Migratie 2026, p. 61; Kamerbrief Voortgang versterking positie arbeidsmigranten, 6 november 2026; Besluit van 24 juni 2026, Stb. 2026, 159; Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.446

Internationale studenten

In studiejaar 2025-2026 studeerden 131.190 internationale studenten aan een hogeschool of universiteit in Nederland. Nuffic telt er 129.764 in het door de overheid betaalde hoger onderwijs: 17 procent van alle studenten. In 2024 trok Nederland de meeste studenten uit andere EU-landen: 89.980, net iets meer dan Duitsland.

Na één jaar woont 42,1 procent van de internationale afgestudeerden nog in Nederland, na vijf jaar 25,3 procent. Afgestudeerden van buiten de EER blijven vaker (39 procent) dan die uit de EER (20 procent). Het kabinet trekt in 2027 € 67,6 miljoen uit, waarvan € 24,9 miljoen om de rest van een bezuiniging op internationale studenten te verrekenen.

Bronnen: Nuffic, Internationale studenten in Nederland 2026; De Staat van Migratie 2026, p. 55; Nuffic, Stayrate en arbeidsmarktpositie van internationale afgestudeerden 2013-2022, p. 9; Nuffic, Internationale studenten in Nederland 2026; Kamerbrief Voortzetting wetsvoorstel Wet internationalisering in balans, Kamerstuk 36555, nr. 13

De begroting voor asiel en migratie

Tot en met 2024 stond migratie in de begroting van Justitie en Veiligheid. Sinds 2025 is er een eigen begroting Asiel en Migratie. Vanaf 2027 gaan de kosten van het ministerie zelf naar Justitie en Veiligheid, omdat het ministerie van Asiel en Migratie wordt opgeheven.

De begroting van het vorige kabinet raamde voor 2027 nog € 2.854 miljoen aan uitgaven. De begroting 2027 raamt € 8.191 miljoen. Dat verschil komt onder meer doordat het coalitieakkoord ongeveer € 2,1 miljard per jaar toevoegde. De begroting rekent met een asielinstroom van 50.000 per jaar en gemiddeld ruim 83.000 bewoners in de opvang in 2027. In het najaar verwachtte het ministerie voor 2026 ongeveer 29.200 eerste asielaanvragen.

Post (miljoen euro)2025202620272028202920302031
Totaal migratie (artikel 37)7.553,88.443,78.191,56.853,46.357,54.777,44.532,5
Bijdrage COA3.593,34.061,73.741,03.465,93.162,22.863,12.856,4
Oekraïense ontheemden2.201,82.390,82.540,81.624,51.491,2228,30
Bijdrage IND1.017,31.187,7971,0943,5925,7910,0901,1
Nidos (opvang alleenstaande minderjarigen)349,6356,8411,9411,9411,9411,9411,9
Vreemdelingenbewaring (DJI)97,9113,8113,593,993,993,993,9
Terugkeer en bewaring (37.5)36,840,845,939,639,639,639,5

2025 is realisatie, 2026 tot en met 2031 zijn ramingen. Omgerekend uit de tabel in duizenden euro's en afgerond op één decimaal. De posten tellen niet op tot het totaal: er zijn meer posten.

Bronnen: Begroting Asiel en Migratie 2027, Kamerstuk 37020 XX, nr. 2, tabel 5; Begroting Asiel en Migratie 2025, tabel 4; Rijksbegroting 2027, Asiel en Migratie, tabel 8 Kernprognose; Rijksbegroting 2027, Asiel en Migratie, artikel 91; Kamerbrief Ontwikkelingen migratieketen op basis van MPP 2026, 30 oktober 2026

Waarom de cijfers van CBS, IND, COA en Eurostat verschillen

Het CBS telt mensen als ze zich bij een gemeente inschrijven. Een asielzoeker komt daarom pas in de CBS-cijfers als hij een vergunning krijgt of langer dan een half jaar in de opvang zit. De IND telt aanvragen op het moment dat ze worden ingediend. In 2025 telde het CBS 34.510 asielmigranten; de IND telde 24.073 eerste aanvragen, 1.766 volgende aanvragen en 16.496 nareizigers.

De Staat van Migratie noemt een asielinstroom van 42.860 voor 2025, omdat daar ook 530 hervestigde vluchtelingen in zitten. Het COA telt elke nieuwe opvangovereenkomst, ook als iemand terugkomt; daardoor is het COA-instroomcijfer hoger dan dat van de IND. Bij het inwilligingspercentage rekent Nederland over alle beslissingen, ook zaken waarin een ander EU-land verantwoordelijk is. Eurostat laat die weg. Daarom was het percentage in 2025 34 procent volgens Nederland en 48 procent volgens Eurostat.

Ook voorlopige en definitieve cijfers verschillen. De Staat van Migratie van juli 2026 noemt een migratiesaldo van 94.690 over 2025; het definitieve CBS-cijfer is 93.536.

Bronnen: CBS StatLine 84809NED, definitie ‘Asiel: totaal’; De Staat van Migratie 2026, p. 79; De Staat van Migratie 2026, p. 83, voetnoot; De Staat van Migratie 2026, p. 73–74; De Staat van Migratie 2026, p. 8

Wat andere EU-landen doen

Italië sloot in november 2023 een protocol met Albanië over een centrum onder Italiaans recht, voor een snelle grensprocedure. Na de uitspraak van het Hof van Justitie van augustus 2025 stopten de overbrengingen grotendeels. Italië breidde de groep die erheen kan uit met mensen met een uitzettingsbevel.

Duitsland stuurde vanaf 7 mei 2025 ook asielzoekers aan de grens terug. Een bestuursrechter in Berlijn oordeelde in juni 2025 in één zaak dat dat niet mag zonder eerst de Dublinprocedure te volgen. Duitsland controleert de grens met Nederland tot 15 maart 2027. Polen kan sinds maart 2025 het aanvragen van asiel aan de grens met Belarus per 60 dagen opschorten; UNHCR vond dat in strijd met het Vluchtelingenverdrag. Denemarken is niet gebonden aan de EU-asielregels en breidde in 2025 de gronden voor uitzetting na een misdrijf uit. Zweden schafte in 2025 af dat afgewezen asielzoekers met werk een werkvergunning konden aanvragen zonder het land te verlaten.

Bronnen: EUAA, Country overview 2026 – Italy; EUAA, Quarterly Overview of Asylum Case Law 3/2025; Library of Congress, Global Legal Monitor, 30 juni 2025; Europese Commissie, Temporary Reintroduction of Border Control; EUAA, Temporary limitation on the right to submit an asylum request at the border with Belarus; UNHCR Polen, verklaring van Kevin J. Allen, 4 februari 2025; EUAA, National Asylum Developments 2026

Zelf afwegen

Bij elke vraag staat wat een voorstander en wat een tegenstander zegt, in hun eigen woorden. Kies daarna zelf. Je krijgt geen advies en geen partij die bij je past. Je antwoorden blijven in je browser: we slaan ze niet op en sturen ze nergens heen.

Bij elke vraag staat een citaat van iemand die voor is en van iemand die tegen is, uit Kamerdebatten en verkiezingsprogramma's. Kabinets- en oppositiepartijen staan aan beide kanten. Wat je kiest, blijft in je browser.

1. Moet Nederland een vast getal of maximum voor migratie per jaar vastleggen?

De feiten: De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 adviseerde een gematigde groei naar 19 tot 20 miljoen inwoners in 2050. Het ministerie leidt daaruit een bandbreedte van 40.000 tot 68.000 per jaar af. In 2025 was het migratiesaldo 93.536. Bronnen: Gematigde groei, rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050; Monitor gematigde groei, bijlage bij Kamerbrief van 30 oktober 2026

Wie voor is, zegt

“Om menswaardige opvang te bieden en tegelijkertijd grip te hebben op integratie binnen onze samenleving, streven we naar een migratiesaldo van 40 duizend per jaar.”

Verkiezingsprogramma 2025 (SP), . Bron: SP, verkiezingsprogramma 2025, pdf-pagina 26

Wie tegen is, zegt

“We proberen dat niet te doen vanuit een kwantitatief getalletje. Dat doet de staatscommissie uiteindelijk wel, maar je probeert dat te doen door verstandig beleid te voeren.”

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66), . Bron: Verslag commissiedebat Arbeidsmigratie, Kamerstuk 29 861, nr. 217, p. 48

2. Moet de Spreidingswet blijven?

De feiten: De Raad van State adviseerde de initiatiefwet om de Spreidingswet in te trekken niet in behandeling te nemen. Volgens de Raad staat opvang los van de asielinstroom en kan intrekken de opvangcapaciteit kleiner maken. Bron: Raad van State, advies over het initiatiefwetsvoorstel om de Spreidingswet in te trekken

Wie voor is, zegt

“Voor het CDA is het duidelijk dat die Spreidingswet essentieel is voor een duurzame en eerlijke opvangketen. Daar moeten alle gemeentes een solidaire bijdrage aan leveren.”

Straatman, Kamerlid (CDA), . Bron: Verslag commissiedebat Vreemdelingen- en asielbeleid, 10 september 2026

Wie tegen is, zegt

“Maar juist daarin zit een tegenstrijdigheid: tegen gemeenten treedt het kabinet keihard op, terwijl de wet zelf niets doet aan de instroom die het opvangprobleem veroorzaakt.”

Caroline van der Plas, fractievoorzitter (BBB), . Bron: Verslag commissiedebat Vreemdelingen- en asielbeleid, 10 september 2026

3. Moet gezinshereniging van vluchtelingen verder worden beperkt, of tijdelijk stoppen?

De feiten: Sinds 12 juni 2026 kunnen subsidiair beschermden hun gezin pas na twee jaar laten overkomen, met genoeg inkomen en een woning. Het coalitieakkoord noemt een tijdelijke noodstop alleen als de asielketen ‘bezwijkt’. Een motie om nu extra maatregelen te nemen, werd op 17 september 2026 verworpen. Bronnen: Wet invoering tweestatusstelsel, Stb. 2026, 105, artikel 29a; Coalitieakkoord ‘Aan de slag’, p. 36; Tweede Kamer, open data: motie Eerdmans en Keijzer (2026Z19116)

Wie voor is, zegt

“Wij willen gewoon een tijdelijke stop op gezinshereniging.”

Vondeling, Kamerlid (PVV), . Bron: Verslag wetgevingsoverleg Uitvoeringswet Migratiepact, Kamerstuk 36 871, nr. 68, p. 18

Wie tegen is, zegt

“De versobering van de gezinshereniging is weer een politieke wens, die op geen enkele manier voortkomt uit het Asiel- en migratiepact.”

Lisa Westerveld, Kamerlid (PRO), . Bron: Verslag wetgevingsoverleg Uitvoeringswet Migratiepact, Kamerstuk 36 871, nr. 68, p. 9

4. Moet Nederland internationale verdragen over asiel laten aanpassen?

De feiten: Volgens het kabinet concludeert Clingendael dat het EVRM en het Vluchtelingenverdrag terugkeerhubs en asiel buiten de EU niet in de weg staan. De Tweede Kamer vroeg het kabinet op 17 september 2026 wel om te werken aan modernisering van de verdragen. Bronnen: Rijksoverheid, Kabinet zet stappen naar behandeling van asielaanvragen buiten Europa, 22 mei 2026; Tweede Kamer, open data: motie-Eerdmans c.s. (2026Z19115)

Wie voor is, zegt

“Het is ook van belang dat we het probleem aanpakken dat internationale verdragen ons in de weg zitten.”

Eelco Brekelmans, fractievoorzitter (VVD), . Bron: Handelingen II 2026/27, nr. 3, item 7, Algemene Politieke Beschouwingen, p. 3-7-40

Wie tegen is, zegt

“We blijven pal staan voor het VN-Vluchtelingenverdrag en het recht op subsidiaire bescherming.”

Verkiezingsprogramma 2025 (PRO), . Bron: GroenLinks-PvdA, verkiezingsprogramma 2025, pdf-pagina 106

5. Moet illegaal verblijf in Nederland strafbaar worden?

De feiten: De Eerste Kamer verwierp op 21 april 2026 de Asielnoodmaatregelenwet, waarin de strafbaarstelling stond, met 44 tegen 31 stemmen. Bron: Eerste Kamer, wetsvoorstel 36.704

Wie voor is, zegt

“Stuur criminele vreemdelingen ons land uit en stel illegaliteit strafbaar.”

Vondeling, Kamerlid (PVV), . Bron: Verslag wetgevingsoverleg Uitvoeringswet Migratiepact, Kamerstuk 36 871, nr. 68, p. 19

Wie tegen is, zegt

“Geen mens is illegaal. Volt schaft de strafbaarstelling illegaliteit af.”

Verkiezingsprogramma 2025 (Volt), . Bron: Volt, verkiezingsprogramma 2025, pdf-pagina 79

6. Moeten werknemers uit andere EU-landen een werkvergunning nodig hebben?

De feiten: Artikel 45 van het EU-werkingsverdrag zegt: ‘Het verkeer van werknemers binnen de Unie is vrij.’ Eind 2024 werkten 735.690 mensen in Nederland die in een ander EU-land zijn geboren. Bronnen: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 45; De Staat van Migratie 2026, p. 60

Wie voor is, zegt

“Ook willen wij tewerkstellingsvergunningen voor werknemers uit alle EU-landen, zodat Nederland weer meer grip krijgt op arbeidsmigratie binnen Europa.”

Boon, Kamerlid (PVV), . Bron: Verslag commissiedebat Arbeidsmigratie, Kamerstuk 29 861, nr. 217, p. 5

Wie tegen is, zegt

“Er zijn mensen die zeggen: stop met de instroom en verplicht tewerkstellingsvergunningen, ook voor mensen uit Europa, uit de Europese Unie. Excuus, dat gaat echt niet.”

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66), . Bron: Verslag commissiedebat Arbeidsmigratie, Kamerstuk 29 861, nr. 217, p. 34

Jouw afweging

Je hebt nog niets gekozen.

Lees ook

Feedback op deze pagina

Zie je een fout of werkt iets niet handig? Laat het ons weten. We lezen elke melding en verbeteren fouten openlijk.

Over deze pagina: