Beleid door de jaren, Defensie
Wat deed de overheid met de dienstplicht, en hoe veranderde dat?
De dienstplicht in Nederland bestaat nog, maar sinds 1 mei 1997 worden dienstplichtigen niet meer opgeroepen. Sinds 2020 worden ook vrouwen ingeschreven, sinds 2023 loopt het vrijwillige Dienjaar, en sinds 2025 werkt het kabinet aan een enquête onder jongeren en aan een mogelijke selectieve opkomstplicht.
Kort antwoord
- Is de dienstplicht afgeschaft?
Nee. Sinds 1 mei 1997 is de opkomstplicht opgeschort: jongeren worden wel ingeschreven, maar niet opgeroepen. Het kabinet werkt aan een verplichte enquête onder jongeren en mogelijk een selectieve opkomstplicht.
- StaatscourantBekendmaking inzake Dienstplicht (Staatscourant 1997, 120) — Primaire bron.
In cijfers
- 1Zo vaak veranderden de regels sinds 1995: ruimer, strenger, uitgesteld, teruggedraaid of afgeschaft.
- –Van geen enkele wijziging weten we nog wanneer ze voor het eerst werd aangekondigd.
- 0Geen enkele wijziging gold met terugwerkende kracht. Zo’n wijziging geldt ook voor de tijd vóór het besluit.
Dit zijn de besluiten die we hebben vastgelegd. Mis je er een? Meld het hieronder. Zo tellen we
De regelingen
loopt nog gestopt al besloten, nog niet ingegaan besluit
Kaderwet dienstplicht Wet
Vanaf , loopt nog (29,5 jaar).
Deze wet regelt sinds 1 mei 1997 de militaire dienstplicht. De wet verving de oude Dienstplichtwet.
- StaatscourantBekendmaking inzake Dienstplicht (Staatscourant 1997, 120) — Primaire bron.
Inschrijving voor de dienstplicht Verplichting
Vanaf , loopt nog (29,5 jaar).
Jongeren worden ingeschreven voor de dienstplicht in het jaar waarin zij 17 jaar worden. Zij krijgen hierover een brief, maar worden niet opgeroepen.
- StaatscourantBekendmaking inzake Dienstplicht (Staatscourant 1997, 120) — Primaire bron.
Opschorting van de opkomstplicht Wet
Vanaf , loopt nog (29,5 jaar).
De plicht om echt in dienst te komen is opgeschort. De dienstplicht zelf is niet afgeschaft; bij koninklijk besluit kan de opkomstplicht weer gaan gelden.
- StaatscourantBekendmaking inzake Dienstplicht (Staatscourant 1997, 120) — Primaire bron.
Dienstplicht ook voor vrouwen Verplichting
Vanaf , loopt nog (6,8 jaar).
Sinds 1 januari 2020 geldt de dienstplicht ook voor vrouwen. Vrouwen die op dat moment al 17 jaar of ouder waren, worden niet ingeschreven.
- StaatsbladBesluit van 13 mei 2019 (Staatsblad 2019, 234) — Primaire bron.
Alle besluiten op een rij
Vóór 1998
Grondwet gewijzigd: krijgsmacht bestaat uit vrijwillig dienenden
De Grondwet werd gewijzigd. Artikel 98 zegt sindsdien dat de krijgsmacht bestaat uit vrijwillig dienenden en mede kan bestaan uit dienstplichtigen. De wet regelt wanneer de oproeping in werkelijke dienst kan worden opgeschort.
Ging in op 5 september 1995.
Vanaf 1 februari 1996 worden geen dienstplichtigen meer opgeroepen
Defensie riep vanaf 1 februari 1996 geen dienstplichtige militairen meer op. De meeste dienstplichtigen konden per 1 augustus 1996 afzwaaien.
Ging in op 1 februari 1996.
- StaatsbladBesluit tot wijziging van het Aanwijzingsbesluit verplicht-verzekerden Ziekenfondswet (Staatsblad 1997, 310) — Primaire bron.
Kaderwet dienstplicht in werking: opkomstplicht formeel opgeschort
Op 1 mei 1997 trad de Kaderwet dienstplicht in werking. Daarmee werd de opkomstplicht formeel opgeschort. Mensen die zijn ingeschreven, worden niet meer opgeroepen voor werkelijke dienst. Bij koninklijk besluit kan de opschorting worden beëindigd.
Ging in op 1 mei 1997.
- StaatscourantBekendmaking inzake Dienstplicht (Staatscourant 1997, 120) — Primaire bron.
Inschrijving voor de dienstplicht gaat door
De inschrijving voor de dienstplicht bleef bestaan, zodat het stelsel later weer kan worden geactiveerd. Ingeschreven werden mannen in het jaar waarin zij 17 jaar worden.
Ging in op 1 mei 1997.
- StaatscourantBekendmaking inzake Dienstplicht (Staatscourant 1997, 120) — Primaire bron.
Kabinet-Rutte III
Eerste Kamer stemt in met dienstplicht voor vrouwen
De Eerste Kamer stemde op 2 oktober 2018 in meerderheid voor het wetsvoorstel om de dienstplicht ook voor vrouwen te laten gelden.
- StemmingsuitslagKamer steunt dienstplicht voor vrouwen (Eerste Kamer) — Primaire bron.
Dienstplicht voor vrouwen gaat in op 1 januari 2020
Bij besluit van 13 mei 2019 werd bepaald dat de wet op 1 januari 2020 ingaat. Vrouwen die op dat moment 17 jaar of ouder waren, worden niet ingeschreven.
Ging in op 1 januari 2020.
- StaatsbladBesluit van 13 mei 2019 (Staatsblad 2019, 234) — Primaire bron.
- StaatsbladArtikel 70a Kaderwet dienstplicht (Staatsblad 2019, 160) — Primaire bron.
Kabinet-Rutte IV
Kamerbrief over het Dienjaar Defensie
De staatssecretaris van Defensie informeerde de Tweede Kamer over het Dienjaar Defensie: een vrijwillig jaar bij de krijgsmacht. Vanaf 1 november 2022 kon men zich inschrijven voor de lichting die in september 2023 zou starten. Het doel was door te groeien naar 1.000 deelnemers per jaar.
Aangekondigd op 1 november 2022. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerbrief Dienjaar Defensie (Kamerstuk 36200-X, nr. 16) — Primaire bron.
Dienjaar Defensie van start
Het Dienjaar Defensie ging in 2023 van start. Jongeren van 18 tot 27 jaar kunnen hiermee vrijwillig een jaar bij Defensie werken. Volgens Defensie zijn sinds de start 1.895 deelnemers aangesteld, van wie 1.097 in 2025.
Ging in op 1 september 2023.
- KamerbriefKamerbrief Groei van de krijgsmacht (Kamerstuk 33763, nr. 176) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerbrief Dienjaar Defensie (Kamerstuk 36200-X, nr. 16) — Primaire bron.
Motie-Erkens: dienjaar opschalen en enquête bij de dienstplichtbrief
De Tweede Kamer vroeg met de motie-Erkens c.s. om het dienjaar op te schalen naar ten minste 4.000 deelnemers per jaar. Ook vroeg de Kamer om voorbereidingen voor een enquête bij de dienstplichtbrief voor 17-jarigen.
- MotieNader gewijzigde motie van het lid Erkens c.s. (Kamerstuk 36410-X, nr. 42) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerbrief Enquête dienmodel Defensie (Kamerstuk 36592, nr. 2) — Primaire bron.
Kamerbrief over een dienmodel met meer verplichtende stappen
De staatssecretaris wilde de mogelijkheden verkennen voor een 'dienmodel' met stappen die geleidelijk meer verplichtend zijn, tussen vredestijd en oorlogstijd. Definitieve keuzes liet hij aan een nieuw kabinet.
Aangekondigd op 3 juni 2024. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerbrief Een dienmodel dat past bij een schaalbare krijgsmacht (Kamerstuk 36124, nr. 45) — Primaire bron.
Kabinet-Schoof
Kabinet kiest voor een vrijwillige enquête, los van de dienstplichtbrief
Het kabinet besloot te beginnen met een vrijwillige enquête onder jongeren van 18 tot 27 jaar. De directe koppeling met de dienstplichtbrief en het dienjaar werd losgelaten.
Aangekondigd op 3 oktober 2024. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerbrief Enquête dienmodel Defensie (Kamerstuk 36592, nr. 2) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerbrief Enquête dienmodel Defensie (Kamerstuk 36592, nr. 2) — Primaire bron.
Kamerbrief 'Onze mensen, onze toekomst': korte variant dienjaar en enquête
Defensie kondigde maatregelen aan om meer mensen te binden: uitbreiding van het Dienjaar, een korte variant met directe instroom als reservist, en de vrijwillige enquête onder 18- tot 27-jarigen. Ook werd gewerkt aan een juridische grondslag voor een eventueel verplichte enquête.
Aangekondigd op 24 maart 2025. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerbrief Verandering van de krijgsmacht; 'Onze mensen onze toekomst' (Kamerstuk 33763, nr. 161) — Primaire bron.
Defensie-enquête van start bij de dienstplichtbrief voor 17-jarigen
Defensie begon in het najaar van 2025 met het aanschrijven van alle 17-jarigen, ongeveer 200.000 jongeren. Bij de dienstplichtbrief kwam een QR-code naar een enquête. Invullen is vrijwillig en heeft geen gevolgen.
Ging in op 22 september 2025.
- KamerbriefKamerbrief Defensie-enquête (Kamerstuk 36592, nr. 45) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerbrief Defensie-enquête (Kamerstuk 36592, nr. 45) — Primaire bron.
Coalitieakkoord: verplichte enquête, mogelijk selectieve opkomstplicht
In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat dat het dienjaar fors wordt opgeschaald en dat er als eerste stap een verplichte enquête voor jongeren komt. Levert dat te weinig op, dan worden andere stappen overwogen, zoals een selectieve opkomstplicht.
Aangekondigd op 30 januari 2026. Dat was 0 maanden vooraf.
- CoalitieakkoordAan de slag: Bouwen aan een beter Nederland. Coalitieakkoord 2026-2030 — Primaire bron.
Kabinet-Jetten
Kamerbrief 'Groei van de krijgsmacht': escalatieladder uitgewerkt
De staatssecretaris legde uit hoe een selectieve opkomstplicht eruit kan zien. Hij beschreef treden die stap voor stap meer verplichtend zijn, van een vrijwillige enquête tot een verplichte opkomst. Ook noemde hij de Nationale Weerbaarheidstraining als nieuw instroomspoor.
Aangekondigd op 3 april 2026. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerbrief Groei van de krijgsmacht (Kamerstuk 33763, nr. 176) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerbrief Groei van de krijgsmacht (Kamerstuk 33763, nr. 176) — Primaire bron.
Wetsvoorstel Wet op de defensiegereedheid ingediend, met grondslag voor enquête
Het kabinet diende op 23 juni 2026 de Wet op de defensiegereedheid in bij de Tweede Kamer. In het voorstel staat een grondslag om een enquête te houden onder jongeren van 17 tot en met 27 jaar. Het voorstel is nog in behandeling.
Aangekondigd op 23 juni 2026. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerstukWet op de defensiegereedheid (36.970) - Eerste Kamer — Primaire bron.
- KamerstukMemorie van toelichting Wet op de defensiegereedheid (Kamerstuk 36970, nr. 3) — Primaire bron.
Kamerbrief over de inrichting van een selectieve opkomstplicht
Defensie werkt een selectieve opkomstplicht uit als laatste stap op de escalatieladder. Er komt een kort spoor (Nationale Weerbaarheidstraining, bij reactivering zes maanden) en een lang spoor (Dienjaar, 12 tot 24 maanden). Jongeren zouden de dienstplicht tussen hun 18e en 27e kunnen vervullen. Hiervoor moet de Kaderwet dienstplicht worden aangepast.
Aangekondigd op 11 september 2026. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerbrief Inrichting selectieve opkomstplicht (Kamerstuk 33763, nr. 181) — Primaire bron.
Nog 2 bronnen
- KamerbriefKamerbrief Inrichting selectieve opkomstplicht (Kamerstuk 33763, nr. 181) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerbrief Inrichting selectieve opkomstplicht (Kamerstuk 33763, nr. 181) — Primaire bron.
Bijgewerkt op .