Beleid door de jaren, Landbouw en natuur
Wat deed de overheid met de stikstofregels voor boeren, en hoe veranderde dat?
De overheid maakte sinds 2015 regels om de stikstofneerslag op natuur te verlagen. Na de uitspraak van de Raad van State in 2019 kwamen er wettelijke doelen en uitkoopregelingen voor boeren. Latere kabinetten wilden die doelen veranderen; een wetsvoorstel daarvoor ligt sinds november 2026 bij de Tweede Kamer.
In cijfers
- 3Zo vaak veranderden de regels sinds 2015: ruimer, strenger, uitgesteld, teruggedraaid of afgeschaft. Eén keer werd een eerder besluit teruggedraaid.
- 0/1Van één wijziging weten we zowel wanneer ze werd aangekondigd als wanneer ze inging. Die was 0 maanden vooraf bekend.
- 0Geen enkele wijziging gold met terugwerkende kracht. Zo’n wijziging geldt ook voor de tijd vóór het besluit.
Wijzigingen per kabinet: Rutte IV 1, Schoof 2.
Dit zijn de besluiten die we hebben vastgelegd. Mis je er een? Meld het hieronder. Zo tellen we
De regelingen
loopt nog gestopt al besloten, nog niet ingegaan besluit
Programma Aanpak Stikstof (PAS) Wet
Vanaf , gestopt op (3,9 jaar).
Met het PAS gaf de overheid vooraf ruimte voor activiteiten die stikstof uitstoten, zoals uitbreiding van een veehouderij. Later zouden maatregelen de natuur herstellen.
- StaatsbladStaatsblad 2015, 226 — Primaire bron.
Wet stikstofreductie en natuurverbetering Wet
Vanaf , loopt nog (5,3 jaar).
Deze wet zette doelen voor stikstofneerslag in de wet en verplichtte de minister tot een programma met maatregelen.
- StaatsbladStaatsblad 2021, 288 — Primaire bron.
Omgevingswaarden voor stikstofneerslag (40% in 2025, 50% in 2030, 74% in 2035) Doel
Vanaf , loopt nog (5,3 jaar).
In de wet staat welk deel van de stikstofgevoelige natuur onder de kritische depositiewaarde (KDW) moet komen. Dit zijn resultaatsverplichtingen.
- StaatsbladStaatsblad 2021, 140 (Wet stikstofreductie en natuurverbetering) — Primaire bron.
Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) Doel
Vanaf , gestopt op (2,3 jaar).
Het Rijk legde hierin doelen voor stikstof, water, klimaat en natuur per gebied vast. Provincies maakten daar gebiedsprogramma's bij.
- KamerbriefKamerstuk 34682, nr. 96 – Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied — Primaire bron.
- KamerstukAanhangsel van de Handelingen 2024-2025, nr. 277 — Primaire bron.
Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) Subsidie
Vanaf , gestopt op (0,4 jaar).
Subsidie voor veehouders met varkens, melkvee, kippen of kalkoenen die vrijwillig stoppen met een locatie, om de stikstofneerslag te verlagen.
- StaatscourantLandelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties voor stikstofreductie (BWBR0048258) — Primaire bron.
- KamerbriefKamerstuk 30252, nr. 96 – Aanpak piekbelasting — Primaire bron.
Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) Subsidie
Vanaf , gestopt op (1,5 jaar).
Subsidie voor veehouders bij Natura 2000-gebieden met veel stikstofneerslag die vrijwillig stoppen. De vergoeding was hoger dan bij de Lbv.
- KamerbriefKamerstuk 30252, nr. 96 – Aanpak piekbelasting — Primaire bron.
- StaatscourantLandelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (BWBR0048262), versie 16-04-2024 — Primaire bron.
Alle besluiten op een rij
Kabinet-Rutte II
Programma Aanpak Stikstof (PAS) gaat in
De wet voor de programmatische aanpak stikstof ging op 1 juli 2015 in. Bedrijven konden vooraf ruimte krijgen om stikstof uit te stoten, terwijl maatregelen de natuur later moesten herstellen.
Ging in op 1 juli 2015.
- StaatsbladStaatsblad 2015, 226 — Primaire bron.
Kabinet-Rutte III
Raad van State: PAS mag niet als basis voor vergunningen worden gebruikt
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde dat het PAS niet meer gebruikt mag worden om toestemming te geven voor activiteiten die extra stikstof uitstoten. Ook voor beweiden en bemesten is in beginsel een natuurvergunning nodig.
Ging in op 29 mei 2019.
- Raad van StateRaad van State – Stikstof: PAS-uitspraken 29 mei 2019 — Aanvullende bron.
Eerste maatregelenpakket: snelheidsverlaging, veevoer en sanering varkenshouderij
Het kabinet kondigde drie maatregelen aan om de stikstofneerslag snel te verlagen. Twee daarvan raken boeren: minder eiwit in veevoer en de bestaande saneringsregeling voor de varkenshouderij.
Aangekondigd op 13 november 2019. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 35334, nr. 1 – Maatregelenpakket stikstofproblematiek — Primaire bron.
Kabinet kiest streefwaarde: in 2030 de helft van de natuur onder de KDW
Het kabinet presenteerde een structurele aanpak van stikstof. Daarin staat de streefwaarde dat in 2030 minstens 50 procent van de hectares stikstofgevoelige natuur onder de kritische depositiewaarde is.
Aangekondigd op 24 april 2020. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 35334, nr. 82 – Voortgang stikstofproblematiek: structurele aanpak — Primaire bron.
Tweede Kamer neemt wet aan en voegt doel voor 2035 toe
De Tweede Kamer nam het wetsvoorstel stikstofreductie en natuurverbetering aan. Met een amendement van de leden Futselaar en De Groot kwam er ook een doel voor 2035 in de wet.
- KamerbriefKamerstuk 35600, nr. 54 — Primaire bron.
- AmendementKamerstuk 35600, nr. 49 – Gewijzigd amendement Futselaar en De Groot — Primaire bron.
Wet stikstofreductie en natuurverbetering gaat in
Vanaf 1 juli 2021 staan de doelen voor stikstofneerslag in de wet: 40 procent in 2025, 50 procent in 2030 en 74 procent in 2035 van de stikstofgevoelige natuur onder de kritische depositiewaarde. Het zijn resultaatsverplichtingen.
Ging in op 1 juli 2021.
- StaatsbladStaatsblad 2021, 288 — Primaire bron.
- StaatsbladStaatsblad 2021, 140 — Primaire bron.
Coalitieakkoord: doel van 2035 wordt naar 2030 gehaald
In het coalitieakkoord van VVD, D66, CDA en ChristenUnie staat dat het doel uit de wet voor 2035 wordt vervroegd naar 2030. Ook komt er een Nationaal Programma Landelijk Gebied met een transitiefonds.
Aangekondigd op 15 december 2021. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerstukCoalitieakkoord 2021–2025 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' (bijlage bij Kamerstuk 35788, nr. 77) — Primaire bron.
- KamerstukEerste Kamer – dossier Kabinetsformatie 2021 (35.788) — Primaire bron.
Kabinet-Rutte IV
Startnotitie NPLG met richtinggevende stikstofdoelen per gebied
Het kabinet stuurde de startnotitie van het Nationaal Programma Landelijk Gebied naar de Tweede Kamer. Daarin staan richtinggevende doelen voor stikstof per gebied, met een kaart.
Aangekondigd op 10 juni 2022. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 34682, nr. 96 – Startnotitie Nationaal Programma Landelijk Gebied — Primaire bron.
Kabinetsreactie op advies Remkes: aanpak gericht op piekbelasters
Het kabinet reageerde op het rapport 'Wat wel kan' van Johan Remkes. Remkes adviseerde om binnen een jaar de uitstoot van 500 tot 600 piekbelasters weg te nemen. Het kabinet ging met een aanpak piekbelasting aan de slag.
Aangekondigd op 14 oktober 2022. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 30252/35334, nr. 35 – Appreciatie rapport Remkes 'Wat wel kan' — Primaire bron.
Uitkoopregelingen Lbv en Lbv-plus gaan open
Vanaf 3 juli 2023 konden veehouders subsidie aanvragen om vrijwillig te stoppen. De Lbv-plus was bedoeld voor bedrijven met veel stikstofneerslag op Natura 2000-gebieden; de Lbv had een budget van 500 miljoen euro.
Ging in op 3 juli 2023.
- KamerbriefKamerstuk 30252, nr. 96 – Aanpak piekbelasting — Primaire bron.
- StaatscourantLandelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties voor stikstofreductie (BWBR0048258) — Primaire bron.
Lbv-plus langer open en meer geld
De Lbv-plus bleef open tot en met 20 december 2024 in plaats van 5 april 2024. Het subsidieplafond ging naar 1,82 miljard euro.
Aangekondigd op 8 april 2024. Ging in op 16 april 2024. Dat was 0 maanden vooraf.
- StaatscourantLandelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (BWBR0048262), versie 16-04-2024 — Primaire bron.
Hoofdlijnenakkoord: kritische depositiewaarde gaat uit de wet
PVV, VVD, NSC en BBB spraken af dat de kritische depositiewaarde uit de wet gaat en wordt vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Ook komt er geen sturing op gedwongen krimp van de veestapel.
Aangekondigd op 16 mei 2024. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerstukHoofdlijnenakkoord 2024–2028 'Hoop, lef en trots' (bijlage bij Kamerstuk 36471, nr. 37) — Primaire bron.
- KamerstukEerste Kamer – dossier Kabinetsformatie 2023 (36.471) — Primaire bron.
Kabinet-Schoof
Kabinet stopt met het Nationaal Programma Landelijk Gebied
Het kabinet besloot te stoppen met het NPLG en verder te gaan met een uitvoeringsgerichte en gebiedsspecifieke aanpak. Dat besluit staat in het Regeerprogramma.
- KamerstukAanhangsel van de Handelingen 2024–2025, nr. 277 (antwoorden over het schrappen van het NPLG) — Primaire bron.
Wetsvoorstel Transitiefonds landelijk gebied en natuur ingetrokken
De minister trok het wetsvoorstel voor het Transitiefonds in. Met dat fonds zou geld voor landbouw, natuur en stikstof tot 2035 worden vastgelegd.
- KamerstukEerste Kamer – wetsvoorstel 36277 Tijdelijke wet Transitiefonds landelijk gebied en natuur — Primaire bron.
Rechtbank Den Haag: Staat moet stikstofdoel voor 2030 halen
De rechtbank oordeelde dat de Staat onrechtmatig handelt. De Staat moet uiterlijk 31 december 2030 de helft van de stikstofgevoelige natuur onder de grenswaarde brengen en voorrang geven aan de meest kwetsbare natuur.
Ging in op 22 januari 2025.
- Uitspraak rechterRechtbank Den Haag – uitspraak in de zaak Greenpeace tegen de Staat — Primaire bron.
Kabinet gaat in hoger beroep tegen de uitspraak
Het kabinet liet de Tweede Kamer weten in hoger beroep te gaan bij het gerechtshof. Het hoger beroep schort het vonnis niet op; het beleid om stikstof te verminderen gaat door.
- KamerbriefKamerstuk 35334, nr. 360 – Hoger beroep civiele procedure Greenpeace stikstofbeleid — Primaire bron.
Startpakket 'Nederland van het slot' met geld voor stoppen en extensiveren
Het kabinet maakte 1,6 miljard euro eenmalig vrij en 213 miljoen euro per jaar. Daarbij horen een vrijwillige beëindigingsregeling van 750 miljoen euro en een extensiveringsregeling van 627 miljoen euro.
Aangekondigd op 25 april 2025. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 35334, nr. 362 – Startpakket Nederland van het slot — Primaire bron.
Kabinet start consultatie over wet die KDW-doelen vervangt
De minister informeerde de Tweede Kamer over een wetsvoorstel dat de doelen voor stikstofneerslag in de Omgevingswet vervangt door doelen voor stikstofuitstoot. Het voorstel ging in internetconsultatie.
Aangekondigd op 11 juli 2025. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 35334, nr. 405 – Wetsvoorstel vervanging omgevingswaarden stikstof in internetconsultatie — Primaire bron.
Kabinet-Jetten
Maatregelpakket: uitstootdoelen per sector voor 2035 en 20 miljard euro
Het kabinet presenteerde een pakket met doelen voor uitstoot in 2035: 42 tot 46 procent minder ammoniak in de landbouw. Er is 20 miljard euro tot en met 2035 gereserveerd, waarvan 2,75 miljard voor vrijwillig stoppen.
Aangekondigd op 26 juni 2026. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerbriefKamerstuk 36800-XIV, nr. 87 – Weer ruimte voor boer, natuur en bouw: maatregelpakket — Primaire bron.
- KamerbriefKamerstuk 36800-XIV, nr. 87 – onderdeel vrijwillige beëindiging — Primaire bron.
Wetsvoorstel om stikstofdoelen te vervangen naar de Tweede Kamer
Het kabinet stuurde het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. Het vervangt de omgevingswaarden voor stikstofneerslag door omgevingswaarden voor stikstofuitstoot. De Kamer moet er nog over beslissen.
Aangekondigd op 3 november 2026. Dat was 0 maanden vooraf.
- KamerstukTweede Kamer – vaste commissie LVVN, overzicht wetsvoorstellen — Primaire bron.
Bijgewerkt op .