Wie beslist wat: de gemeente, de provincie, het waterschap, Den Haag of Europa?

De gemeente

Nederland heeft 342 gemeenten. Elke gemeente heeft een gemeenteraad. Die kies je eens in de vier jaar, voor het laatst op 18 maart 2026. De raad controleert het college van burgemeester en wethouders. Dat college bestuurt de gemeente.

De burgemeester kies je niet. De Koning en de minister van Binnenlandse Zaken benoemen de burgemeester, voor 6 jaar.

De gemeente regelt veel zaken dicht bij huis. Bijvoorbeeld:

• hulp en ondersteuning thuis, via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo);
• jeugdzorg;
• de bijstand, voor mensen die niet genoeg geld hebben om van te leven;
• paspoorten en bouwvergunningen.

Ongeveer 70 procent van het geld van een gemeente komt van het Rijk. De rest komt onder meer uit gemeentelijke belastingen.

De provincie

Nederland heeft 12 provincies. Je kiest de Provinciale Staten eens in de vier jaar. De volgende keer is op 17 maart 2027. De Provinciale Staten controleren het bestuur van de provincie: Gedeputeerde Staten. De voorzitter is de commissaris van de Koning. Die wordt door het Rijk benoemd.

De provincie beslist onder meer waar wegen, bedrijven, natuur en landbouw komen. Ze legt provinciale wegen, fietspaden en bruggen aan en onderhoudt ze. Ze let op hoe gemeenten met hun geld omgaan.

De leden van de Provinciale Staten kiezen ook de Eerste Kamer.

Het waterschap

Nederland heeft 21 waterschappen. Een waterschap gaat over genoeg en schoon water, en over bescherming tegen te veel water. Het beheert dijken, regelt het waterpeil en zuivert afvalwater. Daarvoor heft het eigen belastingen. Het bestuur van je waterschap kies je ook. Dat gebeurt op dezelfde dag als de Provinciale Staten.

Den Haag

Het Rijk zit in Den Haag. Het kabinet, de Tweede Kamer en de Eerste Kamer maken samen de landelijke wetten. Ze beslissen ook over de landelijke belastingen.

Gemeenten voeren veel landelijke wetten uit, zoals de Wmo en de bijstand. Het Rijk geeft gemeenten en provincies veel geld. In de begroting voor 2027 gaat het om € 59,7 miljard.

Europa

Nederland is lid van de Europese Unie (EU). De Europese Commissie stelt nieuwe Europese wetten voor. Het Europees Parlement en de Raad beslissen er samen over. In de Raad zitten ministers van alle lidstaten.

Je kiest het Europees Parlement eens in de vijf jaar. Nederland heeft 31 van de 720 zetels.

Er zijn drie soorten bindende Europese regels. Een verordening geldt meteen in de hele EU. Een richtlijn zegt welk doel elk land moet halen; elk land beslist zelf hoe het dat in zijn eigen wetten regelt. Een besluit is gericht aan één land, bedrijf of persoon en geldt daar meteen. Daarnaast zijn er aanbevelingen en adviezen; die binden niet.

Een voorbeeld: de opvang van asielzoekers

De Spreidingswet is een landelijke wet. Hij verdeelt de opvang van asielzoekers over de gemeenten. Daarbij heeft elke laag een eigen taak.

• Het Rijk besluit over de verdeling van de opvangplekken. Het houdt ook toezicht.
• De provincies maken aan een regietafel per provincie een overzicht van de plekken.
• De gemeenten moeten de opvangplekken zelf regelen.

Zo staat het in een brief van de minister van 3 juli 2026.

Wat betekent dit voor beloftes?

Een landelijke partij belooft soms iets wat gemeenten of provincies moeten uitvoeren. Dan hangt het resultaat ook van hen af. Beloftewijzer volgt landelijke beloftes. Gaat een belofte vooral over een bepaalde regio? Dan zie je bij de belofte om welke provincie het gaat.