Wat is populisme?

Wat bedoelen onderzoekers met populisme?

Meer dan honderd wetenschappers liepen The PopuList na, een lijst van partijen in Europa. In hun omschrijving van populisme ziet een populist de samenleving als twee groepen die tegenover elkaar staan: ‘het zuivere volk’ en ‘de corrupte elite’. De politiek moet volgens een populist doen wat het volk wil.

Links of rechts

Populisme zegt niets over links of rechts, want het gaat over hoe een partij naar de politiek kijkt. Een populistische partij kan dus links zijn, maar ook rechts.

The PopuList noemt als Nederlands voorbeeld de SP, die in 1994 campagne voerde met de leus ‘Stem tegen, stem SP’. Voor de verkiezing van 2002 werd dat ‘Stem voor. Stem SP’, en volgens The PopuList werd de SP daarna minder populistisch.

Hoe onderzoekers het meten

De Chapel Hill Expert Survey is een groot onderzoek waarin deskundigen onder meer twee vragen over elke partij beantwoorden.

• Hoe belangrijk is taal tegen de elite en ‘de gevestigde orde’ voor deze partij?
• Wie moet de belangrijkste besluiten nemen: het volk zelf, bijvoorbeeld met een referendum, of de gekozen politici?

Op zo’n vraag geven de deskundigen een partij een cijfer van 0 tot 10. Zo kun je partijen met elkaar vergelijken.

Een referendum is niet hetzelfde

Bij een referendum beslissen kiezers zelf over een onderwerp, maar wie daarvoor is, is nog geen populist.

Kamerleden schreven een voorstel om de Grondwet te veranderen, zodat kiezers een wet kunnen tegenhouden die de Kamers al hebben aangenomen. Zo’n stemming heet een correctief referendum. De Tweede Kamer nam het voorstel op 21 januari 2025 aan. Volgens de Eerste Kamer stemden de SP, GroenLinks-PvdA, PvdD, D66, NSC, BBB, JA21, FVD en de PVV voor, partijen van links tot rechts. De Eerste Kamer zelf heeft nog niet gestemd.

Een woord van anderen

Partijen noemen zichzelf zelden populistisch, want het woord wordt vooral door anderen over een partij gebruikt. Daarom deelt Beloftewijzer partijen er zelf niet mee in.

Een belofte over referenda

FVD belooft bindende referenda naar Zwitsers model. Op Beloftewijzer zie je of die belofte uitkomt, met de bronnen erbij. Welke partijen onderzoekers populistisch noemen, lees je op Welke partijen noemen onderzoekers populistisch, radicaal of extreem?