Wat is nivellering, en neemt het toe of af?

Wat is nivellering?

Mensen verdienen geld met werk, een eigen bedrijf of hun vermogen. Daarna haalt de overheid er belasting en premies af, en ze geeft toeslagen en uitkeringen, zoals bijstand. Wat je dan overhoudt, is je besteedbaar inkomen.

Wie weinig heeft, krijgt er vaak iets bij, terwijl wie veel verdient in euro’s meer betaalt. Zo worden de verschillen kleiner, en dat noem je nivellering.

Hoe meet je het?

Je vergelijkt de verschillen in inkomen vóór en na de overheid, en zo zie je hoeveel de overheid nivelleert. Statistici gebruiken daarvoor vaak de Gini-coëfficiënt: één getal voor alle inkomensverschillen in een land. Bij 0 heeft iedereen evenveel. Bij 1 heeft één huishouden alles en de rest niets. Hoe hoger het getal, hoe groter de verschillen.

Hoe staat Nederland ervoor?

De cijfers komen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Jaar	Vóór de overheid	Na de overheid	Verschil
2015	0,556	0,288	0,556 − 0,288 = 0,268
2024	0,546	0,288	0,546 − 0,288 = 0,258
2025 (voorlopig)	0,543	0,288	0,543 − 0,288 = 0,255

Na de overheid bleven de verschillen gelijk, maar ervoor werden ze iets kleiner. Gemeten op deze manier nivelleert de overheid dus iets minder dan in 2015.

Voorlopige cijfers kunnen veranderen, ook die van 2025. In januari 2026 gaf het CBS voor 2024 nog 0,308, maar het definitieve cijfer is 0,288.

Vier jaren springen eruit: 2014, 2017, 2019 en 2023. Volgens het CBS waren “die pieken het gevolg van gunstige fiscale maatregelen voor directeuren-grootaandeelhouders in die jaren”, ondernemers met een eigen bv. Over 2023 schrijft het CBS dat zij “kunnen ervoor hebben gekozen om in 2023 meer winst aan zichzelf uit te keren”. Vanaf 2024 werd een grote winstuitkering zwaarder belast.

Vergeleken met andere landen

Eurostat, het statistiekbureau van de Europese Unie, gebruikt een schaal van 0 tot 100. In de cijfers van 2025, die over het inkomen van 2024 gaan, heeft Nederland 25,9. Dat is de op vijf na laagste van de 27 EU-landen, terwijl het voor de hele EU 29,2 is.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) schreef in 2023: “de ongelijkheid in het besteedbaar inkomen bleef stabiel, en is naar internationale maatstaven laag”.

Wie betaalt hoeveel?

Je hoort vaak dat ‘de sterkste schouders’ de zwaarste lasten moeten dragen. Het Centraal Planbureau (CPB) telde alle belastingen bij elkaar, ook btw, en gebruikte daarvoor cijfers van 2016.

De helft van de huishoudens met de laagste inkomens had gemiddeld een inkomen van € 17.524 en betaalde € 9.695 belasting. Dat is 55 procent (9.695 gedeeld door 17.524). Voor de 10 procent met de hoogste inkomens was dat 36 procent: gemiddeld € 51.845 op een inkomen van € 142.584 (51.845 gedeeld door 142.584).

In euro’s betaalt de hoogste groep dus ruim 5 keer zoveel, want 51.845 gedeeld door 9.695 is 5,3. Als deel van het inkomen betaalt ze minder. Volgens het CPB nivelleert de overheid vooral met uitgaven, zoals toeslagen, en veel minder met belastingen.

Beloftes over inkomen

Veel beloftes over geld maken de verschillen kleiner of groter, en dezelfde woorden kunnen iets anders betekenen. D66 schrijft “Werken moet lonen” en wil een hoger minimumloon, met de bijstand erbij. De VVD, die met D66 in de coalitie zit, wil een Koopkrachtwet: werkenden moeten er elk jaar meer op vooruitgaan dan niet-werkenden. Uit de oppositie komt de miljonairstaks van de SP: 5 procent op vermogens boven € 5 miljoen.