Standpunten uitgelegd, Wonen: hoe komen er genoeg betaalbare huizen?
JA21 over wonen
Hoe willen partijen het woningtekort oplossen, en voor wie?
Bijgewerkt op . De feiten over wonen, de uitleg over de doorrekening van het CPB en de standpunten van de andere partijen staan op de pagina over het hele onderwerp.
Oppositiepartij, 9 zetels. Programma: De Juiste Aanpak voor Nederland. JA21 Verkiezingsprogramma 2025 (2025)
JA21 wil het woningtekort aanpakken door de bevolkingsgroei via migratie te beperken, de markt meer ruimte te geven met minder huurregels, tijdelijke huurcontracten en geen overdrachtsbelasting op eigen woningen, en sneller te bouwen op nieuwe locaties met een uitzondering op de stikstofregels.
Wat JA21 wil
De overheid moet beleid maken om de bevolkingsgroei te beperken, met wettelijke plafonds voor migratie en een strengere selectie van arbeidsmigranten en gezinshereniging.
Een beleid ontwikkelen om de bevolkingsgroei van Nederland te beperken. Dat betekent onder meer het juridisch verankeren van migratie plafonds en scherpe selectie van arbeidsmigratanten en gezinshereniging.
p. 32 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) In een nieuwe Nota Ruimte wijst het Rijk nieuwe plekken aan waar woningen gebouwd worden.
Een nieuwe nota Ruimte realiseren waarbij nieuwe locaties voor woningbouw worden aangewezen.
p. 32 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) De Wet betaalbare huur wordt ingetrokken, de belasting op verhuur gaat omlaag en de huurregulering wordt op termijn afgebouwd, zodat de markt de huur bepaalt.
Dat het investeringsvertrouwen terugkeert, bijvoorbeeld door het de Wet betaalbare huur in te trekken, door de fiscale druk op de huurwoningmarkt te verlagen, door op termijn te komen tot een afbouw van de huurregulering naar een huurvorming vanuit de markt
p. 32 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Tijdelijke huurcontracten worden weer voor meer groepen toegestaan, en het puntenstelsel voor huurprijzen wordt direct aangepast.
Het op korte termijn ontgrendelen van de huurmarkt door bijvoorbeeld het toestaan van tijdelijke contracten voor bredere doelgroepen, directe aanpassingen van het woningwaarderingsstelsel
p. 33 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Wie een eigen woning koopt, betaalt geen overdrachtsbelasting meer.
De overdrachtsbelasting voor particuliere woningen geheel afschaffen, hetgeen ook de doorstroming zal bevorderen.
p. 32 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Woningbouw en wegen krijgen via een aangepaste Crisis- en herstelwet tijdelijk een vrijstelling van de stikstofregels.
JA21 pleit voor een herziening of uitbreiding van de crisis- en herstelwet specifiek voor stikstof waarbij woningbouw en infrastructuur als dringend belang projecten worden aangewezen en tijdelijk kunnen worden vrijgesteld.
p. 33 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf)
Waarom
Volgens de partij komt de woningnood door het beleid van eerdere kabinetten. Die hielden volgens JA21 te weinig rekening met de groei van de bevolking door migratie, en zetten de woningmarkt op slot met klimaat- en stikstofbeleid en nieuwe huurregels. De partij wil daarom bouwen naar behoefte en de migratie beperken.
De woningnood is het gevolg van falend beleid van opeenvolgende regeringen doordat de demografische ontwikkelingen structureel zijn veronachtzaamd. JA21 staat voor een beleid waarbij bouwen naar behoefte en grip op migratie centraal staan.
Wat het CPB zegt
Het CPB rekende het pakket van JA21 door in Keuzes in Kaart 2027-2030. In 2027-2030 stijgen de koopprijzen 0,9 procentpunt per jaar sneller dan zonder dit beleid (3,6 in plaats van 2,7 procent), vooral door hogere besteedbare inkomens en het afschaffen van de overdrachtsbelasting. De huren stijgen 0,6 procentpunt per jaar sneller (3,6 in plaats van 3,0 procent), door tijdelijke contracten die niet onder de huurregels vallen. Het woningaanbod blijft op lange termijn ongeveer gelijk; wel daalt de vraag naar woningen iets doordat er minder migranten komen.
Beweringen nagekeken
Het woningtekort is inmiddels gegroeid tot boven de 400.000.
p. 31 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Ons oordeel: Half waarEen deel klopt, maar er ontbreekt belangrijke context. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld.
In 2024 was het tekort volgens het ministerie 4,9 procent van de woningvoorraad. De Primos-prognose van juli 2025 raamde het tekort voor 2025 op 396.000 woningen (4,8 procent), dus net onder de 400.000. Het tekort groeide in 2025 niet, maar daalde licht; voor 2026 berekende het ministerie 384.000 woningen.
De afgelopen jaren is de groei van de Nederlandse bevolking nagenoeg geheel toe te schrijven aan migratie doordat het geboortesaldo minimaal of zelfs negatief is geworden. De bevolking groeit harder dan ooit. Nederland ging in 8 jaar tijd van 17 naar 18 miljoen inwoners.
p. 31 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Ons oordeel: Half waarEen deel klopt, maar er ontbreekt belangrijke context. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld.
Het CBS bevestigt dat de bevolking in 8 jaar groeide van 17 naar 18 miljoen (2016-2024) en dat de groei in 2025 en de drie jaren daarvoor volledig door migratie kwam. Dat de bevolking harder groeit dan ooit, klopt niet: tussen 1945 en 1970 groeide de bevolking met gemiddeld 150.000 mensen per jaar, tegen gemiddeld 120.000 tussen 2016 en 2024. In 2025 groeide de bevolking bovendien voor het derde jaar op rij minder snel.
Minstens de helft van de nieuw te bouwen woningen is nu nodig om de bevolkingsgroei door migratie bij te houden.
p. 31 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Ons oordeel: Half waarEen deel klopt, maar er ontbreekt belangrijke context. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld.
Volgens de minister van VRO is 45 procent van de verwachte woningbouw in 2025-2039 nodig voor de groei van de bevolking, en die groei komt voor 95 procent door migratie. Dat is ongeveer 43 procent van de nieuwbouw. Daarnaast hangt een deel van de vraag door kleinere huishoudens samen met immigratie, maar hoe groot dat deel is, staat er niet bij. Of het samen minstens de helft is, blijkt dus niet uit deze bron.
Kritiek en tegenargumenten
Volgens het CPB stijgen de koopprijzen door het pakket sneller (0,9 procentpunt per jaar extra), vooral door hogere besteedbare inkomens en het afschaffen van de overdrachtsbelasting.
Van: CPB
Het CPB verwacht dat wonen voor huurders veel minder betaalbaar wordt, vooral bij lage inkomens: de huurtoeslag verdwijnt en de aanvangshuren bij private verhuurders stijgen fors door tijdelijke contracten buiten de huurregels.
Van: CPB
Volgens het CPB zijn tijdelijke contracten en de andere maatregelen niet genoeg om duidelijk meer woningen te laten bouwen; het woningaanbod blijft op lange termijn ongeveer gelijk.
Van: CPB
De ChristenUnie wil dat een vast huurcontract de norm blijft, zodat huurders weten waar ze aan toe zijn. JA21 wil tijdelijke contracten juist voor meer groepen toestaan.
Van: ChristenUnie
- VerkiezingsprogrammaChristenUnie, Opstaan voor het goede. Verkiezingsprogramma 2025, p. 13