Standpunten uitgelegd, Wonen: hoe komen er genoeg betaalbare huizen?
D66 over wonen
Hoe willen partijen het woningtekort oplossen, en voor wie?
Bijgewerkt op . De feiten over wonen, de uitleg over de doorrekening van het CPB en de standpunten van de andere partijen staan op de pagina over het hele onderwerp.
Kabinetspartij, 26 zetels. Programma: Het kan wél (2025)
D66 wil tien nieuwe steden bouwen bij bestaande steden en ov-knooppunten, met in elke gemeente minstens 30% sociale huur, jaarlijks 2 miljard euro extra, een lagere btw op sociale en middenhuur, afbouw van de hypotheekrenteaftrek, kortere bezwaarprocedures en minder stikstofuitstoot zodat er weer vergunningen kunnen worden verleend.
Wat D66 wil
D66 wil tien nieuwe steden bouwen, vooral naast bestaande steden en dorpen en bij grote ov-knooppunten, met gemengde woningen en voorzieningen.
D66 wil tien nieuwe steden bouwen, vooral bij bestaande steden of kernen en bij grote ov-knooppunten. Dit doen we met respect voor de natuur. En met oog voor architectonische en stedenbouwkundige kwaliteit.
p. 21 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) Er komt een landelijke grondbank en jaarlijks 2 miljard euro extra voor woningbouw; gemeenten krijgen meer ruimte om zelf grond te kopen.
We richten een Rijksgrondfaciliteit (een landelijke grondbank) op, zodat de grond die het Rijk in bezit heeft of krijgt, ingezet kan worden om sneller huizen te bouwen. We maken jaarlijks 2 miljard euro vrij om de woningbouw uit het slop te halen.
p. 21 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) Bij nieuwbouw moet in elke gemeente minstens 30 procent sociale huur komen; dat wordt wettelijk vastgelegd.
We leggen wettelijk vast dat bij nieuwbouw in elke gemeente minstens 30% sociale huur komt, zodat gemeenschappen in wijken gemengd blijven. Dit vraagt om regie.
p. 23 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) D66 investeert in sociale huur, middenhuur en betaalbare koop en verlaagt de btw op de bouw van sociale huur en middenhuur.
Daarom investeren we grootschalig in de sociale huur, de middenhuur en betaalbare koop. Voor de bouw van sociale huur en middenhuur gaat de btw omlaag, zodat het aantrekkelijker wordt om betaalbare huizen te bouwen.
p. 23 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) Het belastingvoordeel voor kopers gaat omlaag: de hypotheekrenteaftrek wordt afgebouwd en het eigenwoningforfait voor de duurste huizen gaat omhoog; de opbrengst gaat naar lagere inkomstenbelasting.
We verkleinen de verschillen in fiscale voordelen tussen huurders en mensen met een koopwoning. Dit doen we onder andere via de afbouw van de hypotheekrenteaftrek, verlaging van het btw-tarief op nieuwbouw en aanscherping van het eigenwoningforfait voor de duurste huizen. We ontzien mensen die net een hypotheek hebben afgesloten.
p. 90 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) D66 wil de stikstofuitstoot snel verlagen met juridisch vastgelegde doelen, zodat er weer bouwvergunningen kunnen worden verleend.
D66 wil snelle vermindering van de stikstofuitstoot, op basis van een plan met duidelijke doelen, die niet vrijblijvend zijn en die juridisch vastliggen. Zo kunnen we weer vergunningen verlenen.
p. 69 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf)
Waarom
Volgens de partij lukt het al jaren niet om genoeg huizen te bouwen, waardoor mensen niet verder kunnen in hun leven. D66 zegt dat kleine stappen niet genoeg zijn en dat het daarom anders moet. Wonen is volgens de partij nodig voor vrijheid en voor een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt.
De politiek wil al jaren meer huizen bouwen, maar het lukt nog steeds niet goed genoeg. Daardoor kunnen veel Nederlanders niet verder in het leven, omdat ze geen eigen dak boven het hoofd kunnen vinden. Een betaalbaar huis vinden is bijna onmogelijk. Er is meer nodig dan een straatje erbij en een verdieping erop.
Wat het CPB zegt
Het CPB schrijft dat het woningaanbod op langere termijn toeneemt, vooral door het lage btw-tarief op de bouw van sociale huur en middenhuur en door hogere woningbouwsubsidies. De koopprijzen stijgen in 2027-2030 met 1,4 procent per jaar in plaats van 2,7 procent in het basispad; dat is 1,3 procentpunt lager, vooral door de afbouw van de hypotheekrenteaftrek in twaalf jaar. De woonlasten van bestaande woningbezitters met een hypotheek nemen toe; voor koopstarters is het effect beperkt omdat de woningprijzen dalen. Huurders van een onzelfstandige woonruimte gaan erop vooruit, omdat zij recht krijgen op huurtoeslag.
Beweringen nagekeken
We halen de doelen voor seniorenwoningen nu bij lange na niet. Voor jongeren en studenten en voor alleenstaanden zijn de doelen er nog niet eens.
p. 22 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) Ons oordeel: Half waarEen deel klopt, maar er ontbreekt belangrijke context. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld.
De Algemene Rekenkamer bevestigt het eerste deel: het is niet aannemelijk dat het doel van 290.000 ouderenwoningen tot en met 2030 wordt gehaald, onder meer doordat gemeentelijke plannen achterblijven. Het tweede deel klopt niet voor studenten: er is een Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022-2030, en volgens het ministerie lag die bouwopgave in 2026 op koers. Een apart landelijk bouwdoel voor alleenstaanden staat niet in de geraadpleegde bronnen.
Een half miljoen huizen heeft problemen met de fundering. We gebruiken het Fonds Duurzaam Funderingsherstel om dit aan te pakken.
p. 23 van het verkiezingsprogramma van D66 (pdf) Ons oordeel: Klopt grotendeelsDe kern klopt, maar een detail of getal wijkt af.
De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur komt op ongeveer 425.000 gebouwen die nu al verzakkingsschade hebben of die tot 2035 krijgen. Het getal van D66 ligt daar iets boven en gaat over huizen, terwijl de raad over gebouwen spreekt. De raad waarschuwt dat het aantal zonder maatregelen fors kan toenemen en dat de schade kan oplopen tot 54 miljard euro.
Kritiek en tegenargumenten
Het CPB ziet pas op langere termijn meer woningaanbod, terwijl de woonlasten van huidige huizenbezitters met een hypotheek op korte termijn stijgen door de afbouw van de hypotheekrenteaftrek.
Van: CPB
Het CPB kon de variant van D66 voor de hypotheekrenteaftrek niet doorrekenen omdat die te ingewikkeld was; het bureau rekende daarom met een afbouw in twaalf jaar.
Van: CPB
Onderzoek voor het ministerie van BZK verwacht van maatregelen die bezwaar en beroep inkorten geen grote versnelling bij bestemmingsplannen; beperken van beroep is juridisch ook omstreden.
Van: Sweco en Hekkelman Advocaten, in opdracht van het ministerie van BZK
Meer geld leidt niet vanzelf tot meer woningen: van het woningbouwbudget voor 2025 bleef volgens de Algemene Rekenkamer minder dan de helft besteed, omdat gemeenten minder rijkssteun aanvroegen.
Van: Algemene Rekenkamer