Standpunten uitgelegd, Belastingen: wie betaalt wat?
JA21 over belastingen
Wie moet er meer of minder belasting betalen, en waarom?
Bijgewerkt op . De feiten over belastingen, de uitleg over de doorrekening van het CPB en de standpunten van de andere partijen staan op de pagina over het hele onderwerp.
Oppositiepartij, 9 zetels. Programma: De Juiste Aanpak voor Nederland. JA21 Verkiezingsprogramma 2025 (2025)
JA21 wil een eenvoudiger belastingstelsel met lagere lasten op werken, ondernemen en vermogen: toeslagen en heffingskortingen verdwijnen, box 2 gaat op in box 3, en de erf- en schenkbelasting en de overdrachtsbelasting op woningen worden afgeschaft.
Wat JA21 wil
JA21 wil box 2 afschaffen en aandelen in de eigen bv voortaan in box 3 belasten; de gebruikelijkloonregeling verdwijnt dan ook.
JA21 wil voor box 2: 4 Box 2 volledig afschaffen. 4 Aanmerkelijk belang (bijv. aandelen in eigen BV) voortaan belasten in box 3. De gebruikelijkloonregeling vervalt daarmee ook.
p. 28 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) In box 3 wil JA21 niet langer een vast verondersteld rendement belasten, maar het rendement dat iemand echt haalt.
Het huidige systeem van fictief rendement vervangen door een belasting op werkelijk gerealiseerd rendement.
p. 28 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) JA21 wil de erf- en schenkbelasting afschaffen en daarmee ook de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) overbodig maken.
De erf- en schenkbelasting afschaffen, waardoor de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) niet meer nodig is; over consumptie van vermogensrendement wordt de erfgenaam immers belast.
p. 28 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) JA21 wil één winstbelastingtarief van 20 procent voor alle bedrijven, in plaats van de huidige twee tarieven.
Een eenvoudige vennootschapsbelasting voor alle ondernemingen door het huidige tweeschijvenstelsel (19% en 25,8%) te vervangen door één helder tarief van 20% voor alle ondernemingen.
p. 27 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) JA21 wil alle toeslagen en heffingskortingen vervangen door één systeem van toelagen.
Wij schaffen het circus aan toeslagen en heffingskortingen af, en vervangen het door een simpel en transparant systeem van toelagen.
p. 27 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) JA21 wil de overdrachtsbelasting op particuliere woningen helemaal afschaffen.
De overdrachtsbelasting voor particuliere woningen geheel afschaffen, hetgeen ook de doorstroming zal bevorderen.
p. 32 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf)
Waarom
Volgens de partij is het belastingstelsel door jarenlange versnippering, subsidies en toeslagen zo ingewikkeld geworden dat zelfs experts het niet meer begrijpen. JA21 noemt dat oneerlijk en wil terug naar eenvoud: een stelsel dat mensen beloont voor werken en ondernemen en waarin mensen die werken meer overhouden. Met 'eerlijk' bedoelt de partij vooral begrijpelijk en lonend, niet een zwaardere bijdrage van hoge inkomens of vermogens.
Belastingen horen eerlijk en eenvoudig te zijn. Maar na jarenlange versnippering van beleid en een enorme hoeveelheid aan subsidies en toeslagen hebben we nu een belastingsysteem dat zelfs experts niet meer begrijpen. Van eenvoud en eerlijkheid is weinig over. JA21 pleit daarom voor een andere aanpak.
Wat het CPB zegt
Het CPB rekende het pakket van JA21 door: per saldo gaan de lasten in 2030 met 13,6 mld euro omlaag, waarvan 8,1 mld voor gezinnen en 5,3 mld voor bedrijven; de lasten op vermogen en winst dalen met 11,4 mld euro, terwijl de lasten op inkomen en arbeid per saldo met 2,4 mld euro stijgen. De mediane koopkracht stijgt met gemiddeld 0,4% per jaar, maar de verschillen zijn groot: de derde en vierde inkomensgroep gaan er per saldo op achteruit en gepensioneerden krijgen een behoorlijke daling. Volgens het CPB neemt de vermogensongelijkheid toe doordat de belasting op kapitaal omlaaggaat, en stijgt de armoede na de kabinetsperiode door beperkte indexatie. Het aantal gewerkte uren daalt op lange termijn met 1,4% en het begrotingstekort komt in 2030 uit op 3,6% bbp.
Beweringen nagekeken
Een eenvoudige vennootschapsbelasting voor alle ondernemingen door het huidige tweeschijvenstelsel (19% en 25,8%) te vervangen door één helder tarief van 20% voor alle ondernemingen.
p. 27 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Ons oordeel: KloptDe bewering is juist, ook in wat ze wil zeggen.
De Belastingdienst noemt voor 2023 tot en met 2026 inderdaad twee tarieven in de vennootschapsbelasting: 19,0% tot en met 200.000 euro winst en 25,8% daarboven. De beschrijving van het huidige stelsel door JA21 klopt dus.
Bovendien leidt het complexe belasting- en toeslagenstelsel ertoe dat mensen met lagere en middeninkomens er amper op vooruitgaan als ze meer gaan werken.
p. 23 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Ons oordeel: Half waarEen deel klopt, maar er ontbreekt belangrijke context. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld.
In de tabellen bij het Belastingplan 2027 loopt de marginale druk voor een alleenstaande ouder met twee kinderen en huurtoeslag op tot 85 à 86% bij inkomens rond 35.000 tot 40.000 euro: van elke extra euro blijft dan weinig over. Tegelijk schrijft het ministerie dat 83% van de werkenden een marginale druk van 60% of lager heeft, omdat veel huishoudens geen of minder recht op toeslagen hebben. De bewering geldt dus voor een deel van de huishoudens, niet voor alle lagere en middeninkomens.
Het aandeel belastingen als onderdeel van de totale energierekening is in Nederland het hoogste van Europa.
p. 54 van het verkiezingsprogramma van JA21 (pdf) Ons oordeel: Half waarEen deel klopt, maar er ontbreekt belangrijke context. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld.
Voor aardgas klopt het: volgens Eurostat was het aandeel belastingen en heffingen in de gasprijs voor huishoudens in de tweede helft van 2025 in Nederland het hoogst van de EU, 51,8% van de eindprijs. Voor elektriciteit geldt juist het omgekeerde: in de eerste helft van 2026 had Nederland het laagste aandeel belastingen en heffingen (-9,9%), onder meer door de vaste vermindering van de energiebelasting. De 'totale energierekening' is dus niet in zijn geheel het zwaarst belast van Europa.
Kritiek en tegenargumenten
Volgens het CPB gaat de vermogensongelijkheid door het pakket omhoog, omdat de belasting op kapitaal daalt: de erf- en schenkbelasting en de gebruikelijkloonregeling verdwijnen en het hoge vpb-tarief en het box 3-tarief gaan omlaag.
Van: Centraal Planbureau
Het CPB wijst erop dat de koopkrachteffecten sterk uiteenlopen: gepensioneerden gaan er behoorlijk op achteruit en middeninkomens per saldo ook, terwijl hoge inkomens er juist op vooruitgaan.
Van: Centraal Planbureau
Het CPB stelt in een aparte studie dat erf- en schenkbelasting de concentratie van vermogens aan de top kan afremmen, maar dat dit nu al beperkt gebeurt door ruime vrijstellingen; afschaffen haalt dat instrument helemaal weg.
Van: Centraal Planbureau
GroenLinks-PvdA kiest de tegenovergestelde route: niet afschaffen van de erf- en schenkbelasting, maar grote erfenissen zwaarder belasten en een miljonairsbelasting invoeren.
Van: GroenLinks-PvdA