Waarom gaan de Statenverkiezingen ook over de Eerste Kamer?

Wie kiest de Eerste Kamer?

De Eerste Kamer heeft 75 leden. Je kiest ze niet zelf. Dat doen de leden van de 12 Provinciale Staten, samen met 4 kiescolleges:

• Bonaire, Sint Eustatius en Saba hebben elk een kiescollege. De Nederlandse inwoners van die eilanden kiezen de leden.
• Nederlanders die in het buitenland wonen, kiezen het kiescollege niet-ingezetenen. Ze moeten zich daarvoor eerst registreren.

De kiescolleges kies je op dezelfde dag als de Provinciale Staten: 17 maart 2027. De Eerste Kamerverkiezing is op 24 mei 2027. De Eerste Kamer wordt elke 4 jaar gekozen.

Niet elke stem telt even zwaar

Elk Statenlid heeft een stemwaarde. Die hangt af van het aantal inwoners van de provincie. De Kiesraad deelt dat aantal door 100 keer het aantal Statenleden. Een Statenlid uit een provincie met veel inwoners heeft dus een zwaardere stem. Ook de leden van de kiescolleges hebben een stemwaarde.

In 2023 had een Statenlid uit Zuid-Holland een stemwaarde van 692. Een Statenlid uit Drenthe had een stemwaarde van 117.

Wat doet de Eerste Kamer met wetten?

Een wetsvoorstel gaat eerst naar de Tweede Kamer. Neemt die het aan? Dan beslist de Eerste Kamer. Pas als ook de Eerste Kamer ja zegt, kan het een wet worden.

De Eerste Kamer kijkt bijvoorbeeld of een wet past bij de Grondwet en bij verdragen. En of het geheel betaalbaar blijft. Ze kan een voorstel alleen aannemen of verwerpen. Veranderen mag ze het niet.

Wel kan een minister zelf een aanpassing indienen. Zo’n extra wetsvoorstel heet een novelle. Soms neemt de Eerste Kamer een voorstel aan zonder debat en zonder stemming. Dat heet een hamerstuk.

Hoeveel zetels heeft het kabinet nu?

Het kabinet-Jetten is een coalitie van D66, VVD en CDA. Op 5 november 2026 hadden die partijen in de Eerste Kamer samen 22 van de 75 zetels. De VVD had er 9, D66 7 en het CDA 6. Dat staat op de site van de Eerste Kamer.

Stemmen alle 75 leden, dan zijn 38 stemmen nodig voor een meerderheid. Voor een wet heeft het kabinet dus steun nodig van andere fracties. Welke fracties dat zijn, kan per wet verschillen.

De huidige Eerste Kamer is in 2023 gekozen. Na 24 mei 2027 verandert de zetelverdeling. Hoe, dat hangt af van de uitslag van de Statenverkiezing.

Voorbeelden uit 2026

• Op 21 april 2026 nam de Eerste Kamer de Wet invoering tweestatusstelsel aan: 41 stemmen voor, 34 tegen. Deze wet hoort bij een belofte van het CDA.
• Dezelfde dag verwierp de Eerste Kamer de Asielnoodmaatregelenwet: 31 stemmen voor, 44 tegen. Daarin stond dat illegaal verblijf strafbaar zou worden. Dat was een deel van een belofte van de VVD.
• Op 7 juli 2026 nam de Eerste Kamer een wet met maatregelen voor Groningen aan als hamerstuk. Zie de belofte van D66.
• De Wet werkelijk rendement box 3 ligt nog bij de Eerste Kamer. De Eerste Kamer wacht eerst op een novelle. Het kabinet diende die op 3 november 2026 in bij de Tweede Kamer. Zie de beloftes van het CDA en de VVD.

Wat betekent dit voor beloftes?

Veel beloftes vragen een nieuwe wet. Zo’n wet moet ook langs de Eerste Kamer. Verwerpt de Eerste Kamer een wet? Dan noemt Beloftewijzer bij de belofte als reden: ‘Geen meerderheid in de Eerste Kamer’. Ligt een wet nog bij de Eerste Kamer? Dan staat de belofte meestal op ‘In uitvoering’.