Wat gebeurt er als er iets misgaat bij een stembureau?

Bezwaar maken in het stemlokaal

In het stemlokaal mag je hardop bezwaar maken (artikel J 35 van de Kieswet). Bijvoorbeeld als het stembureau te laat openging. Of als je het niet eens bent met een ongeldige stem. Het stembureau schrijft je bezwaar en zijn antwoord op in het proces-verbaal. Dat is het verslag van het stembureau.

Je moet daarvoor zelf in het stemlokaal zijn. De dag na de verkiezing kun je ook bezwaar maken bij de openbare zitting van het gemeentelijk stembureau.

Een fout in de telling

Klopt een telling niet, dan telt het stembureau opnieuw. Lukt het niet om de telling kloppend te krijgen? Dan schrijft het stembureau dat op in het proces-verbaal.

Daarna controleert het gemeentelijk stembureau de telling. Is er een verschil zonder uitleg? Of vermoedt het een fout? Dan telt het opnieuw (artikel Na 12). De nieuwe getallen komen in een corrigendum. Dat is een bijlage met de verbeterde aantallen.

Een melding bij het centraal stembureau

Zie je een fout in een proces-verbaal? Dan kun je dat schriftelijk melden bij het centraal stembureau (artikel P 1b). Dat moet uiterlijk 48 uur voor de zitting waarin de uitslag wordt vastgesteld.

Volgens de Kiesraad moet je melding concreet zijn. Je noemt de gemeente, het stembureau en de fout. Het moet gaan om iets wat je zelf hebt gezien. Bellen of een bericht op sociale media telt niet als melding.

Het centraal stembureau controleert zelf ook alle processen-verbaal van de gemeenten (artikel P 1d). Vermoedt het een fout? Dan moet het gemeentelijk stembureau die onderzoeken en zo nodig opnieuw tellen. Dat gebeurt in het openbaar (artikel P 1e).

Ook tijdens de zitting kan het centraal stembureau nog een hertelling eisen. Dat kan alleen bij een ernstig vermoeden van fouten die de zetelverdeling kunnen veranderen (artikel P 21). Het centraal stembureau telt nooit zelf. Dat doet altijd het gemeentelijk stembureau.

Het onderzoek van de geloofsbrieven

Het centraal stembureau laat de volksvertegenwoordiging weten wie er gekozen is. Dat bericht heet de geloofsbrief (artikel V 1). Daarna onderzoekt de volksvertegenwoordiging die brieven (artikel V 4). Dat is de Tweede Kamer of de Provinciale Staten in de oude samenstelling. Zij beslissen ook als er onenigheid is over de verkiezing zelf.

De Kamer of de Staten kunnen een nieuwe telling laten doen (artikel V 4a). Ze kunnen een stemming ook ongeldig verklaren. Dan komt er uiterlijk 30 dagen later een nieuwe stemming in die stembureaus (artikel V 6). Alleen de Kamer of de Staten kunnen daartoe besluiten. Vindt de Kiesraad een nieuwe stemming nodig, dan meldt hij dat vóór het onderzoek (artikel A 14).

Je kunt tegen de uitslag niet naar de rechter. De uitslag staat vast zodra de nieuwe leden zijn toegelaten.

Een voorbeeld

Bij de Tweede Kamerverkiezing van 2025 ging iets mis met stembiljetten. Stembureaus in Westerwolde en Stein gebruikten stembiljetten van een verkeerde kieskring. Het ging om 261 stembiljetten. Daarop stonden deels andere partijen en kandidaten. De stembureaus verklaarden die stemmen ongeldig. Dat moet volgens de Kieswet.

De Kiesraad zag daarom geen reden om opnieuw te laten tellen. Of er een nieuwe stemming moest komen, was volgens de Kiesraad aan de Tweede Kamer. Dit staat in het proces-verbaal van de Kiesraad.

Wat betekent dit voor beloftes?

Na het onderzoek van de geloofsbrieven staat vast wie er gekozen is. Pas dan is zeker hoeveel zetels elke partij heeft. Vanaf dat moment volgt Beloftewijzer wat de partijen met hun beloftes doen.